Ενημέρωση: προσωρινή έλλειψη του εμβολίου MMR στα φαρμακεία της Αττικής (δοκιμαστικό μήνυμα). Δείτε την ανακοίνωση

Παυλοπούλου Ι. – Παιδίατρος – Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών & Εφήβων 2025

Οι νεότερες συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών 2025 για MMR, HPV, γρίπη, μηνιγγιτιδόκοκκο B, PCV20 και την πρόληψη του RSV.

Το βίντεο φορτώνει από το YouTube μόλις πατήσετε αναπαραγωγή. Άνοιγμα στο YouTube (νέα καρτέλα)

Περίληψη (Abstract)

Εισαγωγή: Η συνεχής μεταβολή των επιδημιολογικών δεδομένων και η εισαγωγή νέων εμβολίων και βιολογικών παραγόντων καθιστούν αναγκαία την τακτική επικαιροποίηση του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών (ΕΠΕ) Παιδιών και Εφήβων, με στόχο τη βέλτιστη προστασία του παιδιατρικού πληθυσμού.

Σκοπός: Η παρουσίαση των τροποποιήσεων, των νέων συστάσεων και των επιδημιολογικών δεδομένων που καθορίζουν το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για το έτος 2025.

Περιεχόμενο: Αναλύεται η αναγκαιότητα επίσπευσης της 2ης δόσης του εμβολίου MMR στους 24–36 μήνες λόγω της επανεμφάνισης επιδημικών εξάρσεων ιλαράς και της πτώσης της εμβολιαστικής κάλυψης στην Ελλάδα. Παρουσιάζονται τα επικαιροποιημένα σχήματα του εμβολίου HPV (2 δόσεις σε ηλικίες 9–18 ετών με παράταση της αποζημίωσης αναπλήρωσης έως 12/2026), τα δεδομένα για τον αντιγριπικό εμβολιασμό (εισαγωγή τριδύναμων αδρανοποιημένων σκευασμάτων και του ζώντος εξασθενημένου LAIV για παιδιά 2–5 ετών), καθώς και η παρακολούθηση του εμβολιασμού έναντι του μηνιγγιτιδοκόκκου B (MenB-4C) στα βρέφη, όπου τονίζεται ότι ο εμβολιασμός δεν πρέπει να προκαλεί εφησυχασμό λόγω καταγραφής λοιμώξεων από μη καλυπτόμενα στελέχη. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντικατάσταση του PCV13 από το συζευγμένο 20δύναμο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο (PCV20) με σχήμα 2+1 για υγιή βρέφη, καθώς και στη στρατηγική πρόληψης του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) μέσω εμβολιασμού της εγκύου (RSVpreF) ή χορήγησης του μονοκλωνικού αντισώματος νιρσεβιμάμπη (nirsevimab) σε νεογνά και βρέφη. Τέλος, υπογραμμίζεται η σημασία της ταυτόχρονης συγχορήγησης εμβολίων και η επερχόμενη υποχρεωτική καταγραφή στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών ως προϋπόθεση συνταγογράφησης.

Συμπεράσματα: Η επιτυχία του προγράμματος βασίζεται στην έγκαιρη έναρξη, την αποδοχή της συγχορήγησης πολλαπλών εμβολίων στη βρεφική ηλικία, τη συστηματική καταγραφή και την ενεργό παρέμβαση των παιδιάτρων για την αντιμετώπιση της εμβολιαστικής διστακτικότητας.

Λέξεις-κλειδιά: εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών, ιλαρά, hpv, γρίπη, μηνιγγιτιδόκοκκος b, πνευμονιόκοκκος, rsv, nirsevimab

Κύρια σημεία

  • Η 2η δόση του εμβολίου MMR συστήνεται να ολοκληρώνεται πλέον νωρίτερα, στην ηλικία των 24–36 μηνών, ώστε να κλείνει έγκαιρα το ανοσολογικό κενό και να παρέχεται νομική δυνατότητα αποκλεισμού ανεμβολίαστων βρεφών από βρεφονηπιακούς σταθμούς σε περιόδους επιδημιών.
  • Η δωρεάν αναπλήρωση του εμβολίου HPV επεκτείνεται έως την ηλικία των 18 ετών μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026, με το εμβόλιο να χορηγείται σε σχήμα 2 δόσεων (μεταξύ 9 και 18 ετών).
  • Για την εποχική γρίπη χρησιμοποιούνται πλέον τριδύναμα σκευάσματα (αφαίρεση του B/Yamagata), ενώ διατίθεται και το ενδορρινικό ζων εξασθενημένο εμβόλιο (LAIV) για παιδιά 2–5 ετών (με άδεια 2–49 ετών).
  • Στον μηνιγγιτιδόκοκκο B (MenB-4C), η εμβολιαστική κάλυψη στις συνιστώμενες βρεφικές ηλικίες (2–6 μηνών) παραμένει εξαιρετικά χαμηλή (9%), ενώ η καταγραφή περιστατικών σήψης από στέλεχος ST-213 σε πλήρως εμβολιασμένα παιδιά 2 ετών υπενθυμίζει ότι ο εμβολιασμός δεν αποκλείει πλήρως τη νόσηση.
  • Το PCV20 αντικαθιστά το PCV13 στα υγιή βρέφη ηλικίας 2–59 μηνών σε σχήμα 2+1, ενώ για τα παιδιά υψηλού κινδύνου διατηρείται το σχήμα 3+1 και αντικαθίσταται πλήρως το πολυσακχαριδικό PPSV23.
  • Η πρόληψη της λοίμωξης από RSV περιλαμβάνει είτε εμβολιασμό της εγκύου (32η–36η εβδομάδα) μεταξύ Νοεμβρίου και Μαρτίου είτε παθητική ανοσοποίηση των νεογνών/βρεφών με το μονοκλωνικό αντίσωμα μακράς διάρκειας νιρσεβιμάμπη.
  • Η ταυτόχρονη συγχορήγηση διαφορετικών εμβολίων είναι κλινικά ασφαλής, αποτελεσματική και απολύτως απαραίτητη για την τήρηση του χρονοδιαγράμματος.
  • Η καταχώριση στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών καθίσταται υποχρεωτική εντός των αρχών του 2026 ως τεχνική προϋπόθεση για την έκδοση νέων συνταγών εμβολίων.

Εισαγωγή και θεματολογία Στο βίντεο από 00:00

Η επικαιροποίηση του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών (ΕΠΕ) Παιδιών και Εφήβων για το έτος 2025 περιλαμβάνει την αξιολόγηση των πρόσφατων συστάσεων του 2024, την ενσωμάτωση νεότερων επιδημιολογικών δεδομένων της Ελλάδας και της Ευρώπης, καθώς και νέες κατευθύνσεις για τα υπάρχοντα και τα νεότερα εμβόλια.

Η θεματολογία διαρθρώνεται στα εξής πεδία:

  1. Εμβόλιο MMR και επιδημιολογία ιλαράς
  2. Εμβόλιο HPV
  3. Αντιγριπικός εμβολιασμός ρουτίνας
  4. Εμβόλιο μηνιγγιτιδοκόκκου MenB-4C στα βρέφη
  5. Συζευγμένο εμβόλιο πνευμονιοκόκκου PCV20
  6. Πρόληψη λοιμώξεων από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV)
  7. Συστήματα συγχορήγησης και Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών

Εμβόλιο MMR και επανεμφάνιση της ιλαράς Στο βίντεο από 00:41

Η ιλαρά αποτελεί βαρύ νόσημα με άμεσες και απώτερες επιπλοκές. Πέρα από την οξεία εγκεφαλίτιδα και την υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα (νόσος Van Bogaert), η ιλαρά προκαλεί ανοσολογική καταστολή («ανοσολογική αμνησία»), η οποία διαρκεί 2 έως 3 χρόνια και καθιστά το παιδί εξαιρετικά ευάλωτο σε δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις. Αντικρούονται οι ανυπόστατοι ισχυρισμοί περί «ήπιου νοσήματος» που μπορεί να προληφθεί ή να θεραπευτεί απλώς με χορήγηση βιταμίνης Α.

Επιδημιολογική κατάσταση στην Ευρώπη και την Ελλάδα

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC (περίοδος 1/2024 έως 1/2025):

  • Καταγράφηκαν 22.961 επιβεβαιωμένα κρούσματα ιλαράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
  • Η Ρουμανία αποτέλεσε το κύριο επίκεντρο με 18.963 κρούσματα.
  • Σημειώθηκαν 19 θάνατοι (18 στη Ρουμανία και 1 στην Ιρλανδία) από ένα απολύτως προλήψιμο νόσημα.
  • Στην Ελλάδα καταγράφηκαν 36 κρούσματα (21 στον γενικό πληθυσμό Ελλήνων, 4 σε κοινότητες Ρομά και 10 σε αλλοδαπούς). Όλα τα περιστατικά αφορούσαν ανεμβολίαστα ή ατελώς εμβολιασμένα άτομα, χωρίς να υπάρξει ευρεία ενδογενής μετάδοση, καθώς επρόκειτο κυρίως για εισαγόμενα περιστατικά ή άτομα που ήρθαν σε επαφή με ταξιδιώτες από ενδημικές περιοχές.

Εμβολιαστική κάλυψη στην Ελλάδα

Με βάση τη μελέτη εμβολιαστικής κάλυψης του ΕΟΔΥ (2024), παρατηρείται ανησυχητική πτωτική τάση στην κάλυψη των παιδιών με τουλάχιστον 1 δόση MMR:

  • Παιδιά γεννηθέντα το 2018: 96,17%
  • Παιδιά γεννηθέντα το 2019: 95,21%
  • Παιδιά γεννηθέντα το 2020: 89,82%
  • Παιδιά γεννηθέντα το 2021: 82,90%
  • Παιδιά γεννηθέντα το 2022: 87,04%

Η κάλυψη με 2 δόσεις MMR στην ηλικία των 24 μηνών παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, απέχοντας σημαντικά από τον εθνικό και διεθνή στόχο του ≥95%, ο οποίος είναι αναγκαίος για τη διασφάλιση της συλλογικής ανοσίας και την αποτροπή ενδογενούς διασποράς.

Νέα σύσταση για το MMR

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, το ΕΠΕ συστήνει:

  • Ολοκλήρωση της 2ης δόσης MMR στην ηλικία των 24–36 μηνών (αντί για την ηλικία των 4–6 ετών).
  • Το σκεπτικό έγκειται στην κάλυψη του κενού ανοσίας στις μικρές ηλικίες και στη δυνατότητα που παρέχεται από τη νομοθεσία να απαγορευτεί η είσοδος ανεμβολίαστων παιδιών σε βρεφονηπιακούς σταθμούς (μη υποχρεωτική εκπαίδευση) κατά τη διάρκεια επιδημικών εξάρσεων, μέτρο που δεν μπορεί να εφαρμοστεί εύκολα στην υποχρεωτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

Εμβόλιο HPV: εξελίξεις και εμβολιαστική κάλυψη Στο βίντεο από 04:09

Το εμβόλιο έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί εμβόλιο πρόληψης του καρκίνου. Το ιστορικό τροποποίησης των συστάσεων έχει ως εξής:

  • 2022: Σύσταση για έναρξη στην ηλικία 11–12 ετών (για ηλικίες <15 ετών: 2 δόσεις, για ≥15 ετών: 3 δόσεις). Στις 30/3/2022 εντάχθηκαν και τα αγόρια ηλικίας 9–14 ετών, με πρόγραμμα αναπλήρωσης για ηλικίες 15–18 ετών έως 12/2023.
  • 2023: Μετατόπιση της συνιστώμενης ηλικίας έναρξης στα 9 έτη. Επέκταση της αναπλήρωσης με πλήρη αποζημίωση έως 12/2024.
  • 2024: Σύσταση σχήματος 2 δόσεων για όλες τις ηλικίες 15–18 ετών.
  • 2025: Επέκταση του προγράμματος αναπλήρωσης (catch-up) με πλήρη αποζημίωση έως την ηλικία των 18 ετών μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026.

Η χορήγηση του εμβολίου στην ηλικία των 9–11 ετών ανήκει αποκλειστικά στη διαχείριση του παιδιάτρου.

Δεδομένα κάλυψης HPV στην Ελλάδα (2019–2024)

Σύμφωνα με αναδρομική μελέτη συνταγογράφησης μέσω ΗΔΙΚΑ (Κουρλαμπά και συν., Α' Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ):

  • Καταγράφεται προοδευτική αύξηση της έναρξης εμβολιασμού και στα δύο φύλα στις ηλικίες 9 έως <15 ετών.
  • Τα κορίτσια διατηρούν σταθερά υψηλότερη εμβολιαστική κάλυψη σε σχέση με τα αγόρια.
  • Στον υποπληθυσμό των παιδιών 9–11 ετών, η έναρξη του εμβολιασμού παραμένει σταθερά χαμηλή (17%–18% το 2024).
  • Γεωγραφική κατανομή (έναρξη εμβολιασμού σε κορίτσια 15 ετών): Τα χαμηλότερα ποσοστά παρατηρούνται στα νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου, ενώ το υψηλότερο ποσοστό καταγράφεται στην Κρήτη (72%).

Αντιγριπικός εμβολιασμός ρουτίνας για παιδιά (περίοδος 2025/2026) Στο βίντεο από 06:43

Για την περίοδο 2025/2026, όλα τα διαθέσιμα αντιγριπικά εμβόλια είναι πλέον τριδύναμα, καθώς αφαιρέθηκε το στέλεχος B/Yamagata, το οποίο έχει εκλείψει παγκοσμίως. Τα εμβόλια περιέχουν:

  • Στέλεχος A(H1N1)
  • Στέλεχος A(H3N2)
  • Στέλεχος B/Victoria

Διαθέσιμα σκευάσματα

  1. Αδρανοποιημένα εμβόλια:
    • Παρασκευασμένα σε ωά ορνίθων: Vaxigrip, Influvac.
    • Παρασκευασμένο σε κυτταροκαλλιέργειες: Flucelvax. Μπορεί να χορηγηθεί τόσο για τον εμβολιασμό ρουτίνας όσο και σε παιδιά με ιστορικό σοβαρής αναφυλαξίας στο αυγό.
    • Όλα έχουν άδεια χορήγησης από την ηλικία των 6 μηνών.
  2. Ζων εξασθενημένο ενδορρινικό εμβόλιο (LAIV – Fluenz):
    • Έχει εγκριθεί για ηλικίες 2–49 ετών (σύσταση ΕΠΕ στην Ελλάδα: παιδιά 2 έως 5 ετών).
    • Χορηγείται υπό μορφή ρινικού εκνεφώματος (0,1 ml ανά ρώθωνα).
    • Σε παιδιά <9 ετών που εμβολιάζονται για πρώτη φορά ή είναι ατελώς εμβολιασμένα, απαιτούνται 2 δόσεις. Σε περίπτωση έλλειψης, η 2η δόση μπορεί να γίνει με αδρανοποιημένο εμβόλιο.
    • Πλεονεκτήματα: ευκολία χορήγησης, ανώδυνη εφαρμογή, πιθανή βελτίωση της συμμόρφωσης.

Αντενδείξεις και προφυλάξεις του LAIV

  • Αντενδείξεις: Ηλικία <2 ετών, ανοσοκαταστολή, μακροχρόνια λήψη ασπιρίνης, υποτροπιάζοντα επεισόδια συριγμού τους τελευταίους 12 μήνες, σοβαρό/μη ελεγχόμενο βρογχικό άσθμα, διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ), κοχλιακά εμφυτεύματα, αλλεργία στα συστατικά του εμβολίου.
  • Σχετική αντένδειξη: Διαβίωση με άτομο σε σοβαρή ανοσοκαταστολή (εάν χορηγηθεί, συστήνεται αποφυγή επαφής για 7 ημέρες).
  • Ασφάλεια και αποτελεσματικότητα: Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ρινική καταρροή, ρινική συμφόρηση, κεφαλαλγία και χαμηλός πυρετός. Η αποτελεσματικότητα είναι παρόμοια ή και ανώτερη του αδρανοποιημένου σε μικρά παιδιά που δεν έχουν προηγούμενη έκθεση στον ιό (μέσω φυσικής νόσου ή εμβολιασμού).

Εμβολιαστική κάλυψη γρίπης στα παιδιά (στοιχεία ΗΔΙΚΑ 2020–2024)

Καταγράφεται συνεχής πτώση στη χορήγηση δόσεων σε παιδιά 6 μηνών έως 5 ετών:

  • 2020–2021: 152.553 δόσεις
  • 2021–2022: 112.549 δόσεις
  • 2022–2023: 116.736 δόσεις
  • 2024–2025: Παρά την ένταξη του εμβολιασμού ρουτίνας στο ΕΠΕ για όλα τα παιδιά 6 μηνών έως 5 ετών, συνταγογραφήθηκαν περίπου 50.000 δόσεις, αποδεικνύοντας χαμηλή συμμόρφωση στις επίσημες οδηγίες.

Εμβόλιο μηνιγγιτιδοκόκκου B (MenB-4C) στα βρέφη Στο βίντεο από 10:32

Το εμβόλιο MenB-4C (Bexsero) εντάχθηκε στο ΕΠΕ για όλα τα βρέφη:

  • Σχήμα χορήγησης: 2 δόσεις στην ηλικία των 2 και 4 μηνών, με αναμνηστική δόση στους 12–15 μήνες.
  • Δυνατότητα αναπλήρωσης: 1η δόση <6 μηνών, 2η δόση έως 12 μηνών, 3η δόση έως 18 μηνών.
  • Σκεπτικό: Η επιδημιολογία δείχνει τη μέγιστη επίπτωση της μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου στα μικρά βρέφη, με επάνοδο της επίπτωσης στα προπανδημικά επίπεδα, ενώ υπάρχουν μακροχρόνια δεδομένα ασφάλειας.
  • Προβληματισμοί: Περιορισμένη διάρκεια προστασίας (3–5 έτη), ποικίλη αποτελεσματικότητα ανάλογα με τα κυκλοφορούντα στελέχη, απουσία επίδρασης στη μικροβιοφορία του ρινοφάρυγγα και συνεπώς έλλειψη συλλογικής ανοσίας κοινότητας.

Κάλυψη και κλινική παρατήρηση

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΗΔΙΚΑ για το σύνολο των δόσεων που χορηγήθηκαν μετά την ένταξη στο ΕΠΕ:

  • Στην κατεξοχήν συνιστώμενη ηλικία των 2–6 μηνών χορηγήθηκαν 12.364 δόσεις, που αντιστοιχούν σε εμβολιαστική κάλυψη μόλις 9%.
  • Στις ηλικίες 6–12 μηνών χορηγήθηκαν 45.020 δόσεις και στις ηλικίες 12–18 μηνών 46.272 δόσεις.

Στελέχη μηνιγγιτιδοκόκκου B και προειδοποίηση για την κλινική πράξη

Τα δεδομένα του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Μηνιγγίτιδας (ΕΚΑΜ, Τ. Τζανακάκη) δείχνουν διαχρονική μεταβολή στην κατανομή των κλονικών συμπλεγμάτων (clonal complexes) στην Ελλάδα. Καταγράφηκαν 2 περιστατικά μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου με σήψη σε πλήρως εμβολιασμένα βρέφη ηλικίας 2 ετών στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία προκλήθηκαν από το στέλεχος ST-213 (213 cc).

Ο εμβολιασμός έναντι του MenB δεν πρέπει να προκαλεί εφησυχασμό: Σε κάθε εμπύρετο παιδί με κλινική εικόνα σοβαρής λοίμωξης ή σήψης, η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος παραμένει στη διαφορική διάγνωση, ανεξάρτητα από το ιστορικό εμβολιασμού του.

Συζευγμένο εμβόλιο πνευμονιοκόκκου PCV20 Στο βίντεο από 13:21

Το συζευγμένο 20δύναμο εμβόλιο πνευμονιοκόκκου (PCV20) αντικαθιστά το PCV13:

  • Υγιή βρέφη (2–59 μηνών): Χορηγείται σε σχήμα 2+1 (2, 4 και αναμνηστική δόση στους 12–15 μήνες). Εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί το PCV15.
  • Πρόωρα βρέφη και βρέφη με ανοσοκαταστολή: Εμβολιάζονται αποκλειστικά με σχήμα 3+1.
  • Συνέχιση σειρών: Βρέφη/παιδιά που ξεκίνησαν με PCV13 ή PCV15 μπορούν να ολοκληρώσουν τη σειρά με PCV20. Υγιή παιδιά που έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους με PCV13 ή PCV15 δεν χρειάζονται πρόσθετη δόση με PCV20.
  • Παιδιά υψηλού κινδύνου (υποκείμενα νοσήματα/ανοσοκαταστολή):
    • Εμβολιάζονται αποκλειστικά με PCV20 σε σχήμα 3+1.
    • Το PCV20 αντικαθιστά πλήρως το πολυσακχαριδικό εμβόλιο PPSV23.
    • Παιδιά 2–18 ετών υψηλού κινδύνου που έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους λαμβάνουν 1 δόση PCV20 (μετά από ≥5 έτη από το PPSV23 ή ≥8 εβδομάδες από το τελευταίο PCV, εφόσον δεν έχουν λάβει PPSV23).

Επιδημιολογική τεκμηρίωση στην Ελλάδα

Συγκεντρωτικά δεδομένα από ελληνικές μελέτες (Ξηρογιάννη και συν., Κουτούζης και συν., Συρογιαννόπουλος JVAC 2025, Μελέτη PNEUSIS) καταδεικνύουν:

  • Στη διεισδυτική πνευμονιοκοκκική νόσο (ΔΠΝ): Το PCV20 προσφέρει πρόσθετη κάλυψη οροτύπων κατά περίπου 18%–20% έναντι του PCV13.
  • Στην οξεία μέση ωτίτιδα (ΟΜΩ): Το PCV20 προσφέρει πρόσθετη κάλυψη κατά 16%–27% έναντι του PCV13.
Μελέτη / ΈτοςΧρονικό διάστημαΔείγματα (N)% PCV13% PCV15–PCV13% PCV20–PCV15% PCV20–PCV13
Ξηρογιάννη (ΔΠΝ)1/2010–12/20206526,2018,5 + 1,5*18,5 + 1,5*
Κουτούζης (ΔΠΝ)11/2015–12/20209838,84,123,427,5
Συρογιαννόπουλος (ΔΠΝ)1/2017–8/20242045,010,020,030,0
Μελέτη PNEUSIS (ΔΠΝ)10/2021–3/20234963,3018,318,3
Κουτούζης (ΟΜΩ)11/2015–12/202023540,7316,519,5
Συρογιαννόπουλος (ΟΜΩ)1/2017–8/20241435,7021,421,4
Μελέτη PNEUSIS (ΟΜΩ)10/2021–3/20234431,82,3*27,3*27,3*

\*Περιλαμβάνει οροτύπους 33A/F/35A.

Ανοσογονικότητα και το σχήμα 2+1

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) έχει εγκρίνει το PCV20 αποκλειστικά σε σχήμα 3+1 και όχι 2+1, καθώς στις κλινικές μελέτες οι γεωμετρικοί μέσοι τίτλοι αντισωμάτων (IgG GMCs) για ορισμένους οροτύπους ήταν χαμηλότεροι συγκριτικά με το PCV13. Ωστόσο, η απόφαση της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών για υιοθέτηση του σχήματος 2+1 βασίστηκε στα εξής:

  • Σύμφωνα με τα κριτήρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), οι λειτουργικοί τίτλοι οψωνοφαγοκυτταρικής δραστηριότητας (OPA GMTs) είναι παρόμοιοι μεταξύ των σχημάτων 2+1 και 3+1.
  • Η ιστορική εμπειρία από τη μετάβαση από το PCV7 στο PCV13 απέδειξε ότι, παρά τη μη επίτευξη των κριτηρίων μη κατωτερότητας για ορισμένους οροτύπους (όπως 6B και 9V), στην κλινική πράξη εξασφαλίστηκε πλήρης προστασία.
  • Για να είναι ασφαλές και αποτελεσματικό το σχήμα 2+1, απαιτείται έγκαιρη εμβολιαστική κάλυψη >90% στην κοινότητα και συνεχής επιδημιολογική επιτήρηση. Στην Ελλάδα, ενώ η κάλυψη με 2 δόσεις στους 12 μήνες φτάνει το 93%, η αναμνηστική δόση στο κρίσιμο διάστημα 12–15 μηνών υπολείπεται του 50%.

Πρόληψη λοιμώξεων από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV) Στο βίντεο από 17:22

Ο RSV προκαλεί σοβαρή επιβάρυνση στα συστήματα υγείας:

  • 1 στα 5 βρέφη απαιτεί ιατρική επίσκεψη στα πρώτα 2 έτη ζωής.
  • 1 στα 50 βρέφη νοσηλεύεται εντός του 1ου έτους ζωής. Το 80% των νοσηλευόμενων βρεφών είναι προηγουμένως πλήρως υγιή τελειόμηνα βρέφη.
  • 1 στα 7 βρέφη εκδηλώνει λοίμωξη κατώτερου αναπνευστικού (LRTI).
  • Άμεσες επιπλοκές: βρογχιολίτιδα, πνευμονία, μέση ωτίτιδα, άπνοιες.
  • Απώτερες επιπλοκές: υποτροπιάζων συριγμός, έκπτωση αναπνευστικής λειτουργίας, παιδικό άσθμα.

Η Ελλάδα κατατάσσεται στις 4 ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη επίπτωση νοσηλειών από RSV στα βρέφη (Del Riccio et al., 2023), με τη μεγαλύτερη επίπτωση στις ηλικίες <2 μηνών. Δεδομένα από το Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» (2021–2024) δείχνουν θετικότητα RSV 20,74% στα νεογνά 0–1 μηνός και 14,50% στα βρέφη 1 μηνός έως 1 έτους που νοσηλεύονται με λοίμωξη αναπνευστικού.

Στρατηγικές πρόληψης

Η προστασία εξασφαλίζεται με δύο αλληλοσυμπληρούμενες μεθόδους:

  1. Εμβολιασμός της εγκύου (RSVpreF – Abrysvo):
    • Χορήγηση 1 ενδομυϊκής δόσης σε εγκύους μεταξύ 32ης και 36ης εβδομάδας κύησης, με αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού από Νοέμβριο έως Μάρτιο.
    • Μπορεί να συγχορηγηθεί με εμβόλιο γρίπης, Tdap, εμβόλιο COVID-19 και anti-D ανοσοσφαιρίνη.
    • Πλεονέκτημα: το νεογνό γεννιέται με έτοιμα μητρικά αντισώματα, ενώ προστατεύεται και η μητέρα από το να αποτελέσει πηγή μόλυνσης.
    • Εάν η μητέρα εμβολιαστεί, το τελειόμηνο υγιές νεογνό δεν χρειάζεται μονοκλωνικό αντίσωμα, εκτός εάν ο τοκετός επέλθει σε <14 ημέρες από τον εμβολιασμό, υπάρξει πρόωρος τοκετός ή συντρέχουν καταστάσεις ανεπαρκούς διαπλακουντιακής μεταφοράς αντισωμάτων (π.χ. μητρική ανοσοκαταστολή).
  2. Μονοκλωνικό αντίσωμα μακράς διάρκειας νιρσεβιμάμπη (Nirsevimab – Beyfortus):
    • Ενδείξεις: Όλα τα νεογνά που γεννιούνται μεταξύ 1ης Νοεμβρίου και 31ης Μαρτίου των οποίων η μητέρα δεν εμβολιάστηκε στην κύηση.
    • Τρόπος χορήγησης: Ενδομυϊκά, κατά προτίμηση εντός του μαιευτηρίου πριν από την έξοδο ή εντός των πρώτων 7 ημερών ζωής.
    • Δοσολογία:
    • Βάρος σώματος <5 kg: 50 mg IM
    • Βάρος σώματος ≥5 kg: 100 mg IM
    • Αναπλήρωση: Δυνατότητα χορήγησης έως τις 31 Μαρτίου σε όλα τα βρέφη ηλικίας έως 5 μηνών που δεν έλαβαν προστασία.
    • Βρέφη υψηλού κινδύνου: (Προωρότητα <32 εβδομάδων, βρογχοπνευμονική δυσπλασία, συγγενείς καρδιοπάθειες, κυστική ίνωση, σοβαρή ανοσοκαταστολή κ.ά.): Χορηγείται στην έναρξη της περιόδου (Νοέμβριος) σε όλα τα βρέφη <6 μηνών, ενώ σε επιλεγμένες παθήσεις χορηγείται και 2η δόση στη δεύτερη περίοδο RSV έως την ηλικία των 24 μηνών.

Συγχορήγηση εμβολίων και Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών Στο βίντεο από 24:48

Λόγω του μεγάλου αριθμού προστατευτικών παρεμβάσεων στη βρεφική ηλικία, η ταυτόχρονη συγχορήγηση πολλαπλών εμβολίων είναι ασφαλής, αποτελεσματική και απολύτως απαραίτητη.

Προτεινόμενο σχήμα συγχορήγησης πρώτου έτους

  • Γέννηση (Μαιευτήριο, 1/11–31/3): Νιρσεβιμάμπη (Beyfortus)
  • 2ος μήνας: Εξαδύναμο (Hexa) + PCV20 + MenB-4C + Rotavirus (RV)
  • 3ος μήνας: Rotavirus (RV)
  • 4ος μήνας: Εξαδύναμο (Hexa) + PCV20 + MenB-4C + Rotavirus (RV)
  • 5ος μήνας: Rotavirus (RV)
  • 6ος μήνας: Εξαδύναμο (Hexa) + Γρίπη (σε περίοδο κυκλοφορίας)
  • 7ος μήνας: Γρίπη (2η δόση)
  • 10ος μήνας: Συζευγμένο μηνιγγιτιδοκόκκου C (MCC) — μετατοπίστηκε στους 10 μήνες για αποσυμφόρηση
  • 12ος μήνας: PCV20 (αναμνηστική 2+1)
  • 12–18 μήνες: MMR, MenB-4C (αναμνηστική), VZV, Εξαδύναμο

Ηλεκτρονική συνταγογράφηση και Εθνικό Μητρώο

Από τα τέλη Ιανουαρίου έως τις αρχές Φεβρουαρίου 2026 τίθεται σε εφαρμογή η υποχρεωτική διασύνδεση: Η καταχώριση των εκτελεσθέντων εμβολίων στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών καθίσταται υποχρεωτική προϋπόθεση για τη δυνατότητα συνταγογράφησης των επόμενων εμβολίων.

Συμπεράσματα για την κλινική πράξη

  • Ολοκληρώστε τη 2η δόση του εμβολίου MMR νωρίτερα, στην ηλικία των 24–36 μηνών, για να προληφθούν κενά ανοσίας και να διασφαλιστεί η συλλογική προστασία στους βρεφονηπιακούς σταθμούς.
  • Προτείνετε ενεργά τον εμβολιασμό έναντι του HPV σε αγόρια και κορίτσια από την ηλικία των 9 ετών, αξιοποιώντας την πλήρη αποζημίωση των 2 δόσεων έως την ηλικία των 18 ετών (μέχρι 12/2026).
  • Εφαρμόστε τον αντιγριπικό εμβολιασμό σε όλα τα παιδιά 6 μηνών έως 5 ετών με τα νέα τριδύναμα εμβόλια, επιλέγοντας το ρινικό σπρέι LAIV στις ηλικίες 2–5 ετών για ευκολότερη συμμόρφωση.
  • Χορηγήστε το εμβόλιο MenB-4C έγκαιρα στους 2 και 4 μήνες, έχοντας υπόψη ότι δεν προκαλεί ανοσία κοινότητας και δεν αποκλείει απόλυτα τη νόσηση από μη καλυπτόμενα στελέχη.
  • Εντάξτε το PCV20 στην κλινική πράξη για υγιή βρέφη σε σχήμα 2+1, φροντίζοντας η αναμνηστική δόση να γίνεται αυστηρά στους 12–15 μήνες.
  • Ενημερώστε τις εγκύους για το εμβόλιο RSV (32η–36η εβδομάδα) και χορηγήστε έγκαιρα τη νιρσεβιμάμπη στα νεογνά κατά την έξοδο από το μαιευτήριο κατά τους χειμερινούς μήνες.
  • Εφαρμόστε άφοβα τη συγχορήγηση πολλαπλών εμβολίων στην ίδια επίσκεψη, εξηγώντας στους γονείς την ασφάλεια και την αναγκαιότητά της.
  • Καταχωρίζετε άμεσα κάθε εμβολιασμό στο Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών, καθώς η παράλειψή του θα μπλοκάρει μελλοντικά τη συνταγογράφηση.

Πηγές

  • ECDC Measles Surveillance Data (περίοδος 1/2024–1/2025) [01:29]
  • ΕΟΔΥ: Μελέτη εμβολιαστικής κάλυψης (2024) [02:13, 16:51]
  • Κουρλαμπά Γ. και συν., Α' Παιδιατρική Κλινική ΕΚΠΑ: Αναδρομική μελέτη συνταγογράφησης HPV από στοιχεία ΗΔΙΚΑ (2022–2024) [04:54, 06:22]
  • ΗΔΙΚΑ: Στοιχεία αντιγριπικού εμβολιασμού παιδιών 6 μηνών–5 ετών (2020–2024) [09:47]
  • ΗΔΙΚΑ: Στοιχεία χορήγησης MenB-4C (2024) [11:32]
  • Borrow R. et al., Journal of Infection, 2020 [11:51]
  • Εθνικό Κέντρο Αναφοράς Μηνιγγίτιδας (ΕΚΑΜ), Τ. Τζανακάκη: Στοιχεία κλονικών συμπλεγμάτων μηνιγγιτιδοκόκκου Β (2015–2025) [12:27]
  • Ξηρογιάννη και συν., Vaccine, 2020 (Μελέτη ΔΠΝ) [13:48]
  • Κουτούζης και συν., ESPID 2022 (Μελέτη ΔΠΝ & ΟΜΩ) [13:48, 14:16]
  • Συρογιαννόπουλος και συν., JVAC, 2025 (Μελέτη ΔΠΝ & ΟΜΩ) [13:48, 14:16]
  • Μελέτη PNEUSIS, ISPPD, 2024 [13:48, 14:16]
  • EMA (European Medicines Agency): Label PCV20 (Apexxnar) [14:24, 15:00]
  • Körbal P. et al., Pediatr Infect Dis J, 2024; 43:587–595 [15:40]
  • Del Riccio M. et al., J Infect Dis, 2023; 228(11):1528–1538 (Επίπτωση νοσηλειών RSV στην ΕΕ) [19:13]
  • Μπερκοπούλου Μ.Μ. και συν., ESPID 2025 (Δεδομένα θετικότητας RSV Νοσοκομείου Παίδων «Η Αγία Σοφία», 2021–2024) [19:47]
  • Li et al., Lancet, 2022 / Tsatsral et al., Eur J Pediatr, 2020 / Fleming-Dutra et al., MMWR, 2023 / Melero et al., JAMA Netw Open, 2024 / Sieling et al., Lancet Child Adolesc Health, 2023 / Drysdale et al., NPJ Vaccines, 2023 / Ares-Gómez et al., Lancet, 2024 (Βιβλιογραφικές αναφορές RSV) [17:22]

Ομιλητής

Ιωάννα Παυλοπούλου

Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ, ΓΝ Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»

2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων, Θεσσαλονίκη · 7–9 Νοεμβρίου 2025

Το κείμενο αποδίδει σε γραπτό λόγο την ομιλία «Ιωάννα Παυλοπούλου- Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών & Εφήβων 2025» (Ιωάννα Παυλοπούλου, 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων, Θεσσαλονίκη, 7–9 Νοεμβρίου 2025). Απόδοση με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και επιμέλεια της Ένωσης. Ισχύει για την περίοδο της ομιλίας· για τις τρέχουσες οδηγίες συμβουλευτείτε τις πηγές. Πώς γράφουμε

Ένωση Παιδιάτρων Αττικής

Ένωση Παιδιάτρων Αττικής

Όλα τα άρθρα: 827