Σπούλου Β. – Παιδίατρος-Λοιμωξιολόγος – Προστασία Παιδιών από τη Γρίπη

Εισαγωγή και δομή της παρουσίασης Στο βίντεο από 00:00

Κάθε χρόνο, με την ολοκλήρωση του φθινοπώρου και την έλευση του χειμώνα, ο αντιγριπικός εμβολιασμός επανέρχεται στο επίκεντρο της παιδιατρικής επικαιρότητας. Η ανάγκη προστασίας των παιδιών από τον ιό της γρίπης είναι σταθερή, δεδομένης της αναμενόμενης κυκλοφορίας του ιού στους χειμερινούς μήνες.

Η παρούσα ομιλία εστιάζει στην ενσωμάτωση ενός νέου για την ελληνική πραγματικότητα εμβολίου στη θεραπευτική φαρέτρα: του ζώντος εξασθενημένου ενδορρινικού εμβολίου γρίπης (Live Attenuated Influenza Vaccine – LAIV). Παρουσιάζονται τα επιδημιολογικά δεδομένα, τα ανοσολογικά χαρακτηριστικά, τα κλινικά δεδομένα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας, καθώς και οι τρέχουσες συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών (ΕΠΕ).

Η θεματολογία διαρθρώνεται ως εξής:

• Επιδημιολογία γρίπης
• Τύποι εμβολίων γρίπης
• Ενδορρινικό εμβόλιο γρίπης (LAIV): ανοσολογική απάντηση, ασφάλεια, αποτελεσματικότητα
• Αξία του αντιγριπικού εμβολιασμού στα παιδιά
• Οδηγίες του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών για τη χορήγηση του LAIV

Επιδημιολογία και φορτίο της νόσου Στο βίντεο από 03:07

Το παγκόσμιο φορτίο της γρίπης παραμένει ιδιαίτερα βαρύ, καθιστώντας τη ίσως το πλέον διαδεδομένο και ταυτόχρονα απρόβλεπτο εποχικό λοιμώδες νόσημα. Μπορεί να εκδηλωθεί από μια απλή ρινίτιδα έως σοβαρή λοίμωξη με κατάληξη τον θάνατο.

Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα:

• Παγκοσμίως: Καταγράφεται περίπου 1 δισεκατομμύριο κρούσματα ετησίως, εκ των οποίων 3–5 εκατομμύρια εξελίσσονται σε σοβαρή νόσο, ενώ οι θάνατοι κυμαίνονται μεταξύ 290.000 και 650.000. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η γρίπη μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά τα συμπτώματα άλλων υποκείμενων χρόνιων παθήσεων.
• Στην Ευρώπη: Σημειώνονται ετησίως περίπου 50 εκατομμύρια κρούσματα και 15.000–70.000 θάνατοι, ενώ το φορτίο νόσου εκτιμάται σε 81,8 DALYs (Disability-Adjusted Life Years) ανά 100.000 πληθυσμού.

Η πίεση στις υγειονομικές δομές και στα παιδιατρικά ιατρεία κορυφώνεται παραδοσιακά τους μήνες Φεβρουάριο και Μάρτιο, προκαλώντας σημαντική συμφόρηση στα νοσοκομεία.

Ηλικιακή κατανομή νοσηρότητας και θνητότητας

Τα ποσοστά προσβολής από την εποχική γρίπη είναι σταθερά υψηλότερα στον παιδιατρικό πληθυσμό. Η νοσηρότητα και η θνητότητα επηρεάζουν πρωτίστως τα δύο άκρα του ηλικιακού φάσματος: τα μικρά παιδιά και τους υπερήλικες.

Παρατηρείται ωστόσο μια θεμελιώδης διαφορά: ενώ στα παιδιά κάτω των 5 ετών καταγράφονται πολύ υψηλά ποσοστά νοσηλείας, η θνητότητα παραμένει εξαιρετικά χαμηλή. Αντιθέτως, στους ηλικιωμένους και στους ασθενείς με χρόνια νοσήματα, τα ποσοστά θνητότητας είναι δυσανάλογα υψηλά.

Επιπλοκές στα παιδιά και κατανάλωση αντιβιοτικών

Στα παιδιά κάτω των 7 ετών, οι νοσηλείες και οι επισκέψεις στα ιατρεία συνδέονται συχνά με επιπλοκές της γρίπης.

• Η οξεία μέση ωτίτιδα (acute otitis media – AOM) αποτελεί τη συχνότερη επιπλοκή, με συχνότητα εμφάνισης που ξεπερνά το 20–25% στα παιδιά κάτω των 3 ετών.
• Ακολουθούν η πνευμονία και η παραρρινοκολπίτιδα (sinusitis).

Η εμφάνιση αυτών των επιπλοκών οδηγεί σε αυξημένη χρήση αντιμικροβιακών φαρμάκων. Τα ποσοστά συνταγογράφησης αντιβιοτικών είναι υψηλότερα στις μικρότερες ηλικίες (42,0% στα παιδιά κάτω των 3 ετών έναντι 27,1% στις ηλικίες 7–17 ετών). Κλινικές μελέτες καταδεικνύουν ότι παιδιά με γρίπη λαμβάνουν συχνά αντιβιοτική αγωγή χωρίς να υπάρχει επιβεβαιωμένη δευτερογενής βακτηριακή επιμόλυνση, αποκλειστικά λόγω της ανησυχίας που προκαλεί ο υψηλός πυρετός κατά την προσέλευση.

Τεχνολογίες παραγωγής αντιγριπικών εμβολίων Στο βίντεο από 06:17

Στη διαχρονική εξέλιξη της παραγωγής αντιγριπικών εμβολίων διακρίνονται τέσσερα βασικά στάδια τεχνολογίας:

1. Εμβόλια ολόκληρου ιού (Whole virion): Περιέχουν τον ιό ακέραιο, είτε αδρανοποιημένο (inactivated) είτε ζώντα εξασθενημένο (live-attenuated).
2. Διασπασμένα εμβόλια (Split virus): Το περίβλημα του ιού διασπάται χημικά. Περιέχουν 15 μg ανά στέλεχος των αντιγόνων του ιού, αλλά διατηρούν υπολείμματα λιποπρωτεϊνών του ιικού φακέλου, γεγονός που σχετίζεται με αυξημένη αντιγονικότητα και συχνότερη πρόκληση πυρετού.
3. Εμβόλια υπομονάδων (Subunit vaccines): Περιέχουν μόνο τα κεκαθαρμένα επιφανειακά αντιγόνα του ιού — την αιμοσυγκολλητίνη (hemagglutinin – HA) και τη νευραμινιδάση (neuraminidase – NA) σε δόση 15 μg ανά στέλεχος. Στερούνται λοιπών αντιδραστικών δομών και παρουσιάζουν χαμηλότερη αντιδραστικότητα.
4. Εμβόλια υπομονάδων με ανοσοενισχυτικό (Subunit adjuvanted): Περιέχουν κεκαθαρμένα αντιγόνα σε συνδυασμό με ανοσοενισχυτικά (π.χ. Polyoxidonium ή παράγωγα σκουαλενίου). Προορίζονται κυρίως για ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς που χρειάζονται ενίσχυση της ανοσολογικής απάντησης. Στα παιδιά δεν χρησιμοποιούνται ανοσοενισχυτικά, καθώς διαθέτουν επαρκή ικανότητα ανοσολογικής απόκρισης.

Τύπος εμβολίου	Οδός χορήγησης	Εγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες
Αδρανοποιημένο	Ενδομυϊκά	≥6 μηνών
Αδρανοποιημένο ενδοδερμικό	Ενδοδερμικά	18–64 ετών
Προερχόμενο από κυτταρική καλλιέργεια	Ενδομυϊκά	≥18 ετών
Αδρανοποιημένο υψηλής δόσης	Ενδομυϊκά	≥65 ετών
Εξασθενημένο ζωντανό (LAIV)	Ενδορρινικά	2–49 ετών
Ανασυνδυασμένο	Ενδομυϊκά	≥18 ετών

Βλεννογονική ανοσία και μηχανισμοί δράσης Στο βίντεο από 08:11

Η χορήγηση εμβολίων μέσω του ρινικού βλεννογόνου έχει μακρά ιστορική διαδρομή. Ήδη από τον 11ο αιώνα στην Κίνα εφαρμοζόταν ο ευλογιασμός (variolation) για την προστασία από την ευλογιά, μέσω ενδορρινικής εισαγωγής υλικού με τη βοήθεια ειδικής επιμήκους ράβδου.

Στη σύγχρονη εποχή, η αξιοποίηση της ανοσίας των βλεννογόνων εφαρμόζεται σε διάφορα εμβόλια, όπως της χολέρας, του τυφοειδούς πυρετού, το από του στόματος εμβόλιο πολιομυελίτιδας (OPV) και τα εμβόλια έναντι του ροταϊού.

Το ανοσοποιητικό σύστημα των βλεννογόνων του αναπνευστικού

Ο βλεννογόνος του ανώτερου αναπνευστικού διαθέτει ένα εξαιρετικά πυκνό δίκτυο λεμφικού ιστού, το οποίο περιλαμβάνει τον λεμφικό ιστό των βλεννογόνων (Mucosa-Associated Lymphoid Tissue – MALT) και τον δακτύλιο του Waldeyer (αδενοειδείς εκβλαστήσεις, γλωσσική και παρίσθμιες αμυγδαλές).

Όταν ο φυσικός ιός ή ένα ενδορρινικό εμβόλιο έρχεται σε επαφή με τον ρινικό βλεννογόνο, ενεργοποιούνται δύο κύριοι ανοσολογικοί μηχανισμοί:

1. Παραγωγή εκκριτικών IgA αντισωμάτων (Secretory IgA – sIgA): Επαλείφουν τον βλεννογόνο, δεσμεύουν τον ιό πριν αυτός εισέλθει στα επιθηλιακά κύτταρα και αναστέλλουν την αλληλεπίδρασή του με τους υποδοχείς του ξενιστή, εμποδίζοντας τόσο την εκδήλωση της νόσου όσο και τη μετάδοση.
2. Επαγωγή κυτταρικής ανοσίας: Δημιουργούνται ειδικά κυτταροτοξικά T-λεμφοκύτταρα (CD4+ και CD8+), καθώς και T-κύτταρα μνήμης εγκατεστημένα στους ιστούς (tissue-resident memory T cells), τα οποία αναγνωρίζουν και καταστρέφουν τα μολυσμένα κύτταρα.

Γιατί το LAIV υπερτερεί στα παιδιά έναντι των ενηλίκων

Οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού στους ενήλικες έχουν ως αποτέλεσμα την ύπαρξη προϋπάρχουσας τοπικής ανοσίας (κυκλοφορούντα αντισώματα και τοπική IgA στον ρινοφάρυγγα), η οποία εξουδετερώνει γρήγορα τον εξασθενημένο ιό του ενδορρινικού εμβολίου πριν αυτός προλάβει να αναπαραχθεί επαρκώς.

Αντίθετα, τα παιδιά είναι ανοσολογικά παρθένα («naïve») ως προς τον ιό της γρίπης. Ο εξασθενημένος ιός πολλαπλασιάζεται τοπικά στον ρινικό τους βλεννογόνο, προκαλώντας ισχυρότατη παραγωγή εντοπισμένης IgA και κυτταρική ανοσία. Η βλεννογονική ανοσία αποτελεί το κλειδί για την προστασία από τη μόλυνση και, κυρίως, για την αναστολή της διασποράς του ιού στην κοινότητα.

Βιολογικά χαρακτηριστικά του ενδορρινικού εμβολίου LAIV Στο βίντεο από 12:53

Το εμβόλιο LAIV έχει σχεδιαστεί γενετικά ώστε να προκαλεί ανοσολογική απόκριση παρόμοια με αυτή της φυσικής λοίμωξης, χωρίς όμως την πρόκληση κλινικής νόσου. Διαθέτει τρία θεμελιώδη χαρακτηριστικά:

1. Εξασθενημένο (Attenuated – att): Έχει υποστεί πολλαπλές μεταλλάξεις μέσω διαδοχικών καλλιεργειών σε αυγά όρνιθας, χάνοντας την ικανότητα να προκαλεί τυπική νόσο γρίπης.
2. Προσαρμοσμένο στο ψύχος (Cold-adapted – ca): Πολλαπλασιάζεται αποτελεσματικά σε θερμοκρασίες περίπου 25°C, οι οποίες επικρατούν φυσιολογικά στις ψυχρότερες περιοχές του ρινοφάρυγγα.
3. Θερμοευαίσθητο (Temperature-sensitive – ts): Δεν μπορεί να πολλαπλασιαστεί σε θερμοκρασίες άνω των 37°C. Κατά συνέπεια, αδρανοποιείται πλήρως στις θερμοκρασίες των πνευμόνων (37–39°C), γεγονός που αποκλείει την πρόκληση πνευμονίας ή προσβολής του κατώτερου αναπνευστικού.

Ο ιός παραμένει τοπικά στη ρινική κοιλότητα για το διάστημα που απαιτείται ώστε να πολλαπλασιαστεί ελεγχόμενα και να κινητοποιήσει την ανοσολογική απόκριση.

Τριπλή ανοσολογική απόκριση

Ο τοπικός πολλαπλασιασμός του LAIV στη ρινική κοιλότητα επάγει τριπλή ανοσολογική προστασία:

• Βλεννογονική IgA (Mucosal IgA): Εμποδίζει την είσοδο του ιού και μειώνει τη μετάδοση.
• Κυτταρική ανοσία (T-cells): Αυξάνει την απόκριση T-λεμφοκυττάρων (CD4+, CD8+) σε μεγαλύτερο βαθμό στα παιδιά σε σύγκριση με τα αδρανοποιημένα ενέσιμα εμβόλια (IIV), παρέχοντας διασταυρούμενη προστασία έναντι αντιγονικών παραλλαγών.
• Συστηματικά αντισώματα (Serum IgG): Παράγονται αντισώματα στον ορό έναντι της αιμοσυγκολλητίνης και της νευραμινιδάσης, αν και ο τίτλος τους στον ορό μετά από LAIV δεν αντικατοπτρίζει πλήρως το πραγματικό μέγεθος της παρεχόμενης κλινικής προστασίας.

Κλινική αποτελεσματικότητα και διάρκεια προστασίας Στο βίντεο από 16:30

Η ανάπτυξη του εμβολίου ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 και έλαβε αρχική έγκριση από τον FDA το 2003, ενώ ακολούθησε η έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) το 2011.

Στην κλασική διπλή-τυφλή μελέτη των Belshe et al. (δημοσιευμένη στο New England Journal of Medicine το 1998) σε παιδιατρικό πληθυσμό, το τριδύναμο LAIV επέδειξε αποτελεσματικότητα:

• 88% έναντι καλλιεργητικά επιβεβαιωμένης γρίπης μετά από μία δόση
• 96% μετά από δύο δόσεις

Σε μεταγενέστερη μετα-ανάλυση έξι μελετών (Rhorer et al., Vaccine 2009), η αποτελεσματικότητα του LAIV έναντι των στελεχών που κυκλοφορούσαν διαμορφώθηκε ως εξής:

• 85% έναντι του υποτύπου A/H1N1
• 76% έναντι του υποτύπου A/H3N2
• 73% έναντι του τύπου B

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν τη γενική παρατήρηση ότι όλα τα αντιγριπικά εμβόλια εμφανίζουν ιστορικά την υψηλότερη αποτελεσματικότητα έναντι του A/H1N1, ακολουθεί ο A/H3N2 και έπεται ο τύπος B.

Πρόσφατα δεδομένα από τη σεζόν 2024–2025 στο Ηνωμένο Βασίλειο (παρουσίαση στο ESCMID 2025) έδειξαν ότι η αποτελεσματικότητα τόσο του LAIV όσο και των ενέσιμων αδρανοποιημένων εμβολίων κυμάνθηκε μεταξύ 50% και 60% έναντι των νοσηλειών, χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο σκευασμάτων.

Διάρκεια προστασίας (waning immunity)

Ένα σημαντικό κλινικό πλεονέκτημα του LAIV έναντι των κλασικών ενέσιμων αδρανοποιημένων εμβολίων είναι η διατήρηση της προστατευτικής δράσης καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου γρίπης. Ενώ με τα ενέσιμα εμβόλια παρατηρείται συχνά εξασθένηση της προστασίας μετά από μερικούς μήνες (γεγονός που προβληματίζει όταν ο εμβολιασμός γίνεται πολύ νωρίς, π.χ. τον Οκτώβριο), το LAIV διατηρεί σταθερά επίπεδα προστασίας για 7 έως 8 μήνες, καλύπτοντας αξιόπιστα τα παιδιά έως τον Μάρτιο και τον Απρίλιο.

Προφίλ ασφάλειας Στο βίντεο από 19:22

Το μακροπρόθεσμο προφίλ ασφάλειας του LAIV, βασισμένο σε δεδομένα παρακολούθησης δύο δεκαετιών (2003–2022) και εκατομμύρια χορηγηθείσες δόσεις παγκοσμίως, είναι εξαιρετικό.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες, παροδικές και συμβατές με την ενδορρινική οδό χορήγησης:

• Ρινική καταρροή ή συμφόρηση: Εμφανίζεται σε ποσοστό άνω του 20% (έως 56,7% σε παιδιά 2–6 ετών και 41,9% σε ηλικίες 7–17 ετών).
• Βήχας: Παρατηρείται σε ποσοστό >20%.
• Πυρετός: Χαμηλή πυρετική κίνηση (συνήθως <30%, συχνότερα στις ηλικίες 2–6 ετών).
• Γενικές διαταραχές: Παροδική κεφαλαλγία, κόπωση ή μειωμένη όρεξη.

Δεν έχουν αναφερθεί σοβαρά συμβάματα ή ανησυχητικά σήματα ασφάλειας («red flags»).

Η σημασία του εμβολιασμού των παιδιών και η συλλογική ανοσία Στο βίντεο από 21:56

Τα παιδιά αποτελούν τον κύριο κινητήριο μοχλό μετάδοσης της γρίπης στην κοινότητα για τους εξής λόγους:

1. Περνούν πολλές ώρες σε χώρους συγχρωτισμού (σχολεία, βρεφονηπιακοί σταθμοί).
2. Εμφανίζουν πλημμελή εφαρμογή κανόνων ατομικής υγιεινής (π.χ. πλύσιμο χεριών, κάλυψη στόματος).
3. Αποβολή πριν τα συμπτώματα: Αποβάλλουν τον ιό πριν εκδηλώσουν συμπτώματα, μεταδίδοντας τη λοίμωξη εν αγνοία τους.
4. Μεγαλύτερη διάρκεια αποβολής: Αποβάλλουν τον ιό για σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με τους ενήλικες.
5. Υψηλότερο φορτίο σε αερολύματα: Αποβάλλουν μεγαλύτερη συγκέντρωση ιικών σωματιδίων σε λεπτότερα σταγονίδια αερολύματος (<5 μm), τα οποία αιωρούνται ευκολότερα και εισχωρούν βαθύτερα στο αναπνευστικό δίκτυο.

Δεδομένα συλλογικής προστασίας από το Ηνωμένο Βασίλειο

Η καθολική εφαρμογή του σχολικού προγράμματος εμβολιασμού με LAIV στο Ηνωμένο Βασίλειο παρείχε αδιάσειστες αποδείξεις για την έμμεση προστασία του γενικού πληθυσμού.

Συγκεκριμένα, τα ποσοστά επισκέψεων ενηλίκων ηλικίας 50–70 ετών σε γενικούς γιατρούς λόγω γριπώδους συνδρομής διαμορφώθηκαν ως εξής:

• Σε περιοχές χωρίς πρόγραμμα σχολικού εμβολιασμού: 17,4 ανά 100.000 πληθυσμού.
• Σε περιοχές με πρόγραμμα εμβολιασμού σε παιδιά δημοτικού (4–11 ετών): 9,4 ανά 100.000 πληθυσμού (μείωση σχεδόν 50%).
• Σε περιοχές όπου το πρόγραμμα επεκτάθηκε και σε εφήβους (11–13 ετών): 3,4 ανά 100.000 πληθυσμού (εντυπωσιακή περαιτέρω μείωση).

Παράλληλα, ο εμβολιασμός των ίδιων των παιδιών μείωσε τα περιστατικά γρίπης στην ηλικιακή τους ομάδα κατά 80%. Το πρόγραμμα αυτό έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποδοτικό από πλευράς κόστους-οφέλους (cost-effective) για το βρετανικό σύστημα υγείας.

Πρόληψη δευτερογενών βακτηριακών λοιμώξεων

Η γρίπη προδιαθέτει σε σοβαρές δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις. Ο πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) θεωρείται «στενός σύμμαχος» της γρίπης, οδηγώντας σε βαριές νεκρωτικές πνευμονίες κατά τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο.

Επιπλέον, η γρίπη σχετίζεται με:

• Διεισδυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Α (Invasive Group A Streptococcus – iGAS): Στην Αγγλία καταγράφηκε στατιστικά σημαντική μείωση των περιστατικών iGAS σε παιδιά σχολικής ηλικίας μετά την εισαγωγή του προγράμματος εμβολιασμού με LAIV.
• Σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις (Staphylococcus aureus): Χαρακτηριστική είναι η αναφορά κλινικού περιστατικού ανεμβολίαστου παιδιού 9 ετών, το οποίο μετά από λοίμωξη με γρίπη εμφάνισε αιμορραγικές δερματικές βλάβες στα άκρα (πετέχειες παλαμών/πελμάτων) και κατέληξε από κεραυνοβόλο σταφυλοκοκκική ενδοκαρδίτιδα.

Καθολικός αντιγριπικός εμβολιασμός και διεθνείς πρακτικές Στο βίντεο από 25:02

Ο καθολικός αντιγριπικός εμβολιασμός των παιδιών εφαρμόζεται σε πολλές χώρες διεθνώς:

• ΗΠΑ: Ξεκίνησε σταδιακά από το 1999/2007 και καλύπτει όλα τα παιδιά από 6 μηνών έως 18 ετών.
• Φινλανδία: Εφαρμόζεται καθολικά από το 2007 σε παιδιά 6 μηνών έως 3 ετών.
• Ηνωμένο Βασίλειο: Εισήχθη το 2012–2013 και καλύπτει παιδιά από 2 έως 16 ετών.
• Άλλες χώρες: Αυστρία, Καναδάς, Ιρλανδία, Λετονία, Ισπανία κ.ά.

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών περιλαμβάνει τον καθολικό εμβολιασμό όλων των παιδιών ηλικίας από 6 μηνών έως 5 ετών (συγκεκριμένα έως 4 ετών και 364 ημερών), καθώς και των παιδιών άνω των 6 μηνών με χρόνια υποκείμενα νοσήματα (ομάδες αυξημένου κινδύνου).

Τρόπος και τεχνική χορήγησης του LAIV Στο βίντεο από 25:53

Το LAIV διατίθεται σε ειδική προγεμισμένη συσκευή ρινικού ψεκασμού (sprayer), χωρίς βελόνα, γεγονός που καθιστά τη χορήγησή του ανώδυνη και φιλική προς το παιδί.

Τα βήματα χορήγησης περιλαμβάνουν:

1. Αφαίρεση του προστατευτικού καλύμματος από το ακροφύσιο.
2. Το παιδί διατηρεί κανονική, όρθια στάση κεφαλής (δεν απαιτείται κλίση προς τα πίσω ούτε βαθιά εισπνοή).
3. Εισαγωγή του ακροφυσίου στο πρώτο ρουθούνι και πίεση του εμβόλου μέχρι να σταματήσει στο διαχωριστικό κλιπ (χορήγηση 0,1 ml).
4. Αφαίρεση του πλαστικού διαχωριστικού κλιπ (dose divider clip) από το έμβολο.
5. Εισαγωγή του ακροφυσίου στο δεύτερο ρουθούνι και πλήρης συμπίεση του εμβόλου (χορήγηση των υπόλοιπων 0,1 ml, συνολική δόση 0,2 ml).

Πρακτικές επισημάνσεις:

• Συνιστάται ο καλός καθαρισμός της μύτης από εκκρίσεις πριν τον ψεκασμό, ώστε το εμβόλιο να έρθει σε άμεση επαφή με τον ρινικό βλεννογόνο.
• Εάν το παιδί φτερνιστεί ή φυσήξει τη μύτη του αμέσως μετά τη χορήγηση, δεν απαιτείται επανάληψη της δόσης, καθώς επαρκής ποσότητα ιικού αντιγόνου προσκολλάται άμεσα στον βλεννογόνο.

Οδηγίες του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών και αντενδείξεις Στο βίντεο από 26:53

Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων:

• Το LAIV χορηγείται κατά προτεραιότητα σε υγιή παιδιά ηλικίας 2 έως 5 ετών (24 μηνών έως 4 ετών και 364 ημερών).
• Για παιδιά κάτω των 9 ετών που εμβολιάζονται για πρώτη φορά έναντι της γρίπης, απαιτούνται δύο δόσεις με μεσοδιάστημα τουλάχιστον 4 εβδομάδων. Σε περίπτωση έλλειψης της δεύτερης δόσης LAIV, ο εμβολιασμός μπορεί να ολοκληρωθεί με το αδρανοποιημένο ενέσιμο εμβόλιο.

Αντενδείξεις και προφυλάξεις

Το LAIV αντενδείκνυται στις ακόλουθες περιπτώσεις:

1. Υποτροπιάζοντα επεισόδια συριγμού ή ιστορικό βρογχικού άσθματος: Παιδιά με τεκμηριωμένο συριγμό τους τελευταίους 12 μήνες ή σοβαρό ενεργό άσθμα υπό θεραπεία. Διευκρινίζεται ότι 1–2 μεμονωμένα επεισόδια συριγμού στα πρώτα έτη ζωής που δεν έχουν επαναληφθεί για 2–3 χρόνια δεν συνιστούν απόλυτη αντένδειξη στην κλινική πράξη, σύμφωνα με νεότερα δεδομένα και την πρακτική στο Ηνωμένο Βασίλειο.
2. Σοβαρή ανοσοκαταστολή: Παιδιά με πρωτοπαθείς ή δευτεροπαθείς ανοσοανεπάρκειες, κακοήθειες, υπό χημειοθεραπεία ή βιολογικούς παράγοντες.
3. Μακροχρόνια λήψη ασπιρίνης (σαλικυλικών): Λόγω του θεωρητικού κινδύνου εμφάνισης συνδρόμου Reye μετά από λοίμωξη με φυσικό ιό γρίπης.
4. Επαφή με άτομα σε σοβαρή ανοσοκαταστολή: Εάν στο στενό περιβάλλον του παιδιού υπάρχει άτομο με βαριά ανοσοκαταστολή (π.χ. σε μονάδα μεταμόσχευσης μυελού των οστών υπό αυστηρή απομόνωση), συνιστάται η αποφυγή στενής επαφής για διάστημα 7 ημερών μετά τον εμβολιασμό.

Σχετικά με τη μετάδοση του εξασθενημένου ιού σε υγιή άτομα του περιβάλλοντος, κλινικές μελέτες (Vesikari et al.) έχουν δείξει ότι η πιθανότητα μετάδοσης είναι εξαιρετικά σπάνια, κυμαινόμενη από 0,58% έως 1,72%, με μικρή διάρκεια αποβολής, χωρίς να προκαλεί νόσο.

Η πρόκληση της εμβολιαστικής κάλυψης Στο βίντεο από 30:38

Η χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη παραμένει το κύριο εμπόδιο για την επιτυχή προστασία του πληθυσμού από τη γρίπη σε όλες τις χώρες:

• Στο Ηνωμένο Βασίλειο κυμαίνεται γύρω στο 55–60% στα μικρά παιδιά και 43–60% στα σχολεία.
• Στην Ιρλανδία παραμένει χαμηλότερη (περίπου 18–35%).
• Στις ΗΠΑ κυμαίνεται μεταξύ 50% και 65%.
• Στην Ελλάδα η εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών υπολογίζεται περίπου στο 30%.

Η εμπειρία της Φινλανδίας κατέδειξε ότι η ένταξη του ενδορρινικού εμβολίου LAIV στο εθνικό πρόγραμμα οδήγησε σε θεαματική άνοδο των ποσοστών εμβολιαστικής κάλυψης. Η ευκολία χορήγησης και η αποφυγή του πόνου της βελόνας αποτελούν ισχυρά κίνητρα για τους γονείς και τα παιδιά, καθιστώντας το LAIV ένα κρίσιμο εργαλείο για την επίτευξη υψηλότερης ανοσοποίησης.