Τρίγκα Μ. – Παιδοαλλεργιολόγος – Η Θέση των Βρεφικών Γαλάτων Μερικής Υδρόλυσης (ΗΑ) στη Βρεφική Διατροφή

Εισαγωγή και σύσταση μητρικού γάλακτος Στο βίντεο από 00:00

Η κατανάλωση γάλακτος αγελάδας από τον άνθρωπο χρονολογείται από την εξημέρωση των βοοειδών, περίπου 9.000 χρόνια πριν, ενώ μέθοδοι παρασκευής τυριού ήταν γνωστές ήδη από την αρχαία Ελλάδα. Ιστορικά, η χορήγηση ζωικού γάλακτος ως υποκατάστατου του μητρικού εγκυμονούσε σοβαρότατους κινδύνους μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων, με αποτέλεσμα υψηλή βρεφική θνητότητα. Το 1919 παρασκευάστηκε και κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής το πρώτο εμπορικά διαθέσιμο βρεφικό γάλα («formula») από γάλα αγελάδας, απαλλαγμένο από παθογόνους μικροοργανισμούς, γεγονός που αποτέλεσε ιστορικό ορόσημο για τη βρεφική επιβίωση.

Παρά τη ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη των βρεφικών γαλάτων, το μητρικό γάλα παραμένει η αναμφισβήτητη χρυσή σταθερά («gold standard»). Πρόκειται για ένα δυναμικό, σύνθετο βιολογικό υγρό («living fluid») του οποίου η σύσταση δεν μπορεί να αναπαραχθεί πλήρως εργαστηριακά. Πέρα από τα βασικά μακροθρεπτικά και μικροθρεπτικά συστατικά, περιλαμβάνει πληθώρα ουσιών με εξειδικευμένο λειτουργικό ρόλο:

• Αντιμικροβιακοί παράγοντες: εκκριτική ανοσοσφαιρίνη Α (sIgA), άλλες ανοσοσφαιρίνες (Igs), λυσοζύμη, λακτοφερρίνη, κλάσμα C3 του συμπληρώματος.
• Κύτταρα: ουδετερόφιλα, λεμφοκύτταρα, επιθηλιακά κύτταρα, προγονικά κύτταρα.
• Κυτταροκίνες: IL-6, IL-7, IL-8, IL-10, IFN-γ, TGF-β.
• Ορμόνες και αυξητικοί παράγοντες: EGF, IGF, VEGF, ερυθροποιητίνη.
• Μικροοργανισμοί και ολιγοσακχαρίτες (HMOs): συμβάλλουν στη διαμόρφωση του εντερικού μικροβιώματος και την ωρίμανση του εντερικού φραγμού.

Το ανθρώπινο γάλα είναι εκ φύσεως ένα υποαλλεργικό γάλα για το ανθρώπινο βρέφος, καθώς στερείται των μειζόνων αλλεργιογόνων πρωτεϊνών του αγελαδινού γάλακτος.

Πρωτεΐνες γάλακτος: ανθρώπινο vs αγελαδινό γάλα Στο βίντεο από 02:22

Η πρωτεϊνική σύνθεση αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της αλλεργιογονικότητας και της διαδικασίας υδρόλυσης.

Χαρακτηριστικό	Μητρικό γάλα (ΜΓ)	Γάλα αγελάδος (ΓΑ)	Βρεφικά γάλατα 1ης ηλικίας
Συνολική πρωτεΐνη	0,9–1,1 g/dL	~3,5 g/dL	~1,3–1,4 g/dL
Καζεΐνες	20% (έναρξη) → 45% (ώριμο)	80%	40%
Ορογαλακτολευκωματίνες	80% (έναρξη) → 55% (ώριμο)	20%	60%
Μείζονα αλλεργιογόνα	Απουσιάζουν (β-γαλακτοσφαιρίνη, αs1-καζεΐνη)	Παρουσία (β-γαλακτοσφαιρίνη, αs1-καζεΐνη)	Τροποποιημένα / παρόντα αναλόγως σύνθεσης

Στο μητρικό γάλα, η συγκέντρωση πρωτεΐνης είναι εξαιρετικά χαμηλή (περίπου 1 g%), αλλά υψηλότατης βιολογικής αξίας, καλύπτοντας πλήρως τις αναπτυξιακές ανάγκες χωρίς να επιβαρύνει τη νεφρική λειτουργία του βρέφους. Επιπλέον, η αναλογία καζεϊνών/ορολευκωματινών είναι δυναμική: ξεκινά από 20/80 υπέρ των εύπεπτων ορολευκωματινών και σταδιακά σταθεροποιείται στο ώριμο γάλα κοντά στο 45/55. Αντίθετα, το μη τροποποιημένο αγελαδινό γάλα περιέχει 3,5 g% πρωτεΐνης με συντριπτική υπεροχή της δύσπεπτης καζεΐνης (80/20).

Η πρώτη σημαντική ιστορική εξέλιξη των βρεφικών γαλάτων φόρμουλας ήταν η ελάττωση της συνολικής πρωτεΐνης στα 1,3–1,4 g/dL και η αντιστροφή της αναλογίας σε 60% ορολευκωματίνες προς 40% καζεΐνη, διατηρώντας παράλληλα την ισορροπία των απαραίτητων αμινοξέων.

Υδρολυμένα βρεφικά γάλατα και τεχνολογία υδρόλυσης Στο βίντεο από 04:34

Η υδρόλυση είναι η τεχνολογική διεργασία κατά την οποία μια φυσική πρωτεΐνη (μακρομόριο) διασπάται σε μικρότερα πεπτίδια και ελεύθερα αμινοξέα, με στόχο τη μείωση της αλλεργιογονικότητάς της:

1. Θερμική επεξεργασία: Ανοίγει την τριτοταγή δομή του πρωτεϊνικού μορίου και διασπά τους δισουλφιδικούς δεσμούς.
2. Ενζυματική πέψη με πρωτεάσες: Ειδικές πρωτεάσες (θρυψίνη, παπαΐνη, βρωμελαΐνη, νευτράση, αλκαλάση) προερχόμενες από φυτά, ζώα ή μικρόβια, διασπούν τους πεπτιδικούς δεσμούς σε επιλεγμένα σημεία.
3. Διήθηση (ultrafiltration): Απομακρύνει τα πεπτίδια μεγαλύτερου μοριακού βάρους, διατηρώντας μόνο εκείνα κάτω από ένα επιθυμητό όριο.

Οι συνθήκες παρασκευής (pH, θερμοκρασία, είδος ενζύμων, αναλογία ενζύμου/υποστρώματος, χρόνος υδρόλυσης) καθορίζουν άμεσα το μοριακό βάρος των παραγόμενων πεπτιδίων και την υπολειπόμενη αλλεργιογονικότητα.

Κατηγορίες υδρολυμένων γαλάτων

1. Γάλατα εκτενούς υδρόλυσης (extensively Hydrolyzed Formulas – eHF):
   • Περισσότερο από το 90% των πεπτιδίων έχουν μοριακό βάρος <3.000 Da (κυρίως <1.500 Da και ελεύθερα αμινοξέα).
   • Μόλις <0,1% των πεπτιδίων υπερβαίνουν τα 6.000 Da.
   • Κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά το 1942.
   • Χαρακτηρίζονται ως θεραπευτικά υποαλλεργικά γάλατα, κατάλληλα για τη διάγνωση και αντιμετώπιση της τεκμηριωμένης αλλεργίας στο γάλα αγελάδας.
2. Στοιχειακά γάλατα (αμινοξεικά – Amino Acid Formulas – AAF):
   • Αποτελούνται αποκλειστικά από ελεύθερα συνθετικά αμινοξέα.
   • Είναι απολύτως μη αλλεργιογονικά, με ένδειξη σε σοβαρές ή ανθεκτικές μορφές αλλεργίας.
3. Γάλατα μερικής υδρόλυσης (partially Hydrolyzed Formulas – pHF ή HA):
   • Εμπορικά διαθέσιμα από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 (στην Ευρώπη από το 1987).
   • Περιέχουν ολιγοπεπτίδια με ευρύ φάσμα μοριακού βάρους (συνήθως <5.000 Da, αλλά με κλάσματα 3.000–10.000 Da ή και μεγαλύτερα).
   • Περιέχουν ακέραιους επιτόπους που μπορούν να αναγνωριστούν από το ανοσοποιητικό σύστημα.
   • Δεν είναι θεραπευτικά υποαλλεργικά γάλατα και απαγορεύεται αυστηρά η χορήγησή τους σε βρέφη με διαγνωσμένη αλλεργία στο γάλα αγελάδας, καθώς ενέχουν κίνδυνο πρόκλησης αναφυλαξίας.
   • Έχει προταθεί ο όρος «Hydrolysed Aliment» αντί του όρου «Hypoallergenic», ώστε να αποφεύγεται η σύγχυση με τα θεραπευτικά eHF.

Χαρακτηριστικά και κανονιστικό πλαίσιο των γαλάτων μερικής υδρόλυσης (pHF) Στο βίντεο από 07:31

Τα βρεφικά γάλατα μερικής υδρόλυσης (partially hydrolyzed formulas – pHF), ευρέως γνωστά ως γάλατα HA, κατέστησαν εμπορικά διαθέσιμα στα τέλη της δεκαετίας του 1980 (πρώτη κυκλοφορία στην Ευρώπη το 1987). Στη διεθνή βιβλιογραφία παρατηρείται έλλειψη ομοφωνίας ως προς την ακριβή κατηγοριοποίησή τους. Ως γενικός ορισμός, πρόκειται για βρεφικές φόρμουλες οι οποίες περιέχουν κυρίως ολιγοπεπτίδια με μοριακό βάρος <5 kDa (με ένα εύρος κατανομής 3–10 kDa), ενώ ποσοστό 1–3% των πεπτιδίων υπερβαίνει τα 10 kDa.

Εξαιτίας αυτής της σύστασης, τα εν λόγω γάλατα δεν μπορούν να θεωρηθούν υποαλλεργικά με την έννοια της θεραπευτικής αντιμετώπισης της εγκατεστημένης αλλεργίας στην πρωτεΐνη του γάλακτος της αγελάδας. Τα μακρομόρια πεπτιδίων μεγέθους έως 10.000 Da (10 kDa) είναι ικανά να διατηρήσουν αλλεργιογονικότητα και να προκαλέσουν έκλυση συμπτωμάτων σε ήδη ευαισθητοποιημένα άτομα.

Για την κυκλοφορία ενός γάλακτος μερικής υδρόλυσης είναι νομικά και επιστημονικά απαραίτητη η αυστηρή τεκμηρίωση μέσω κλινικών μελετών τόσο της ασφάλειας όσο και της θρεπτικής του επάρκειας, σε σύγκριση με το μητρικό γάλα και τις συμβατικές βρεφικές φόρμουλες. Σύμφωνα με τους κανονισμούς του FDA και της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (European Food Safety Authority – EFSA, 2016), έγκριση καταλληλότητας για χρήση στη βρεφική διατροφή λαμβάνουν αποκλειστικά εκείνες οι φόρμουλες HA των οποίων οι παρασκευάστριες εταιρείες έχουν καταθέσει πλήρη επιστημονικό φάκελο μελετών ανάπτυξης και θρεπτικής επάρκειας.

Η τελική σύνθεση και δράση του προϊόντος εξαρτάται άμεσα από τον εκάστοτε κατασκευαστή, καθώς διαφέρουν σημαντικά:

• Η πρωτεϊνική πηγή (προέλευση πρωτεΐνης),
• Η διαδικασία και οι συνθήκες της υδρόλυσης (όπως το είδος και το μίγμα των πρωτεασών που χρησιμοποιούνται),
• Ο βαθμός υδρόλυσης και το ειδικό μοριακό προφίλ των παραγόμενων πεπτιδίων.

Εξαιτίας αυτών των ιδιαιτεροτήτων, υπήρξε έντονος διάλογος στη διεθνή κοινότητα σχετικά με το αν το ακρωνύμιο «HA» πρέπει να αποδίδεται ως «υποαλλεργικό» (hypoallergenic) ή να επαναπροσδιοριστεί ως «υδρολυμένη τροφή» (hydrolysed aliment), ώστε να αποτρέπεται η σύγχυση με τα γάλατα θεραπευτικής ένδειξης.

Πεδία εφαρμογής των γαλάτων μερικής υδρόλυσης στη βρεφική διατροφή Στο βίντεο από 09:48

Η ανάπτυξη και διάθεση των γαλάτων μερικής υδρόλυσης ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1980, σε μια περίοδο κατά την οποία καταγραφόταν ραγδαία αύξηση της συχνότητας των αλλεργικών νοσημάτων παγκοσμίως. Η επιστημονική κοινότητα προσανατολίστηκε στην αναζήτηση στρατηγικών πρωτογενούς πρόληψης, διερευνώντας εάν η διατροφική χορήγηση υδρολυμένων πρωτεϊνικών δομών θα μπορούσε να μειώσει την ανοσολογική ευαισθητοποίηση.

Στη σύγχρονη παιδιατρική πρακτική, η θέση των γαλάτων μερικής υδρόλυσης (HA) εξετάζεται και αξιολογείται σε δύο διακριτά πεδία:

1. Στην πρωτογενή πρόληψη των αλλεργικών νοσημάτων (κυρίως της ατοπικής δερματίτιδας και της αλλεργίας στην πρωτεΐνη του γάλακτος αγελάδας).
2. Στη διαχείριση των ήπιων λειτουργικών γαστρεντερικών συμπτωμάτων της βρεφικής ηλικίας (όπως κολικοί, αναγωγές, δυσκοιλιότητα).

Συχνότητα αλλεργικών νοσημάτων και πρωτογενής πρόληψη Στο βίντεο από 10:47

Τα τελευταία 60 χρόνια καταγράφεται δραματική άνοδος της αλλεργικής νόσου παγκοσμίως:

• 1ο κύμα (μέσα 20ού αιώνα): Αύξηση άσθματος και αλλεργικής ρινίτιδας.
• 2ο κύμα (τελευταία 20–30 χρόνια): Κατακόρυφη αύξηση τροφικής αλλεργίας, η οποία στα βρέφη και παιδιά προσχολικής ηλικίας αγγίζει το 6–8% (στην Πάτρα, επιδημιολογικά δεδομένα του 2016 έδειξαν IgE-εξαρτώμενη τροφική αλλεργία 5,2% σε παιδιά έως 3 ετών).
• Ατοπική δερματίτιδα (ΑΔ): Προσβάλλει το 15–30% των παιδιών, συχνά συσχετιζόμενη με τροφική αλλεργία. Στην Πάτρα, διαχρονικές καταγραφές σε μαθητές 8–10 ετών κατέδειξαν αύξηση από 4,5% (1991) σε 16,1% (2018).

Στρατηγικές πρωτογενούς πρόληψης

Η πρωτογενής πρόληψη εφαρμόζεται κατά τις πρώτες 1.000 ημέρες ζωής, διάστημα κρίσιμο για τη διαμόρφωση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ιστορικά, η προσέγγιση βασιζόταν στην αποφυγή αλλεργιογόνων (καθυστέρηση εισαγωγής στερεών τροφών, δίαιτα αποφυγής στη μητέρα), πρακτική που σήμερα θεωρείται παρωχημένη, καθώς στερεί από το ανοσοποιητικό την απαραίτητη εκπαίδευση για την ανάπτυξη ανοχής.

Η σύγχρονη προσέγγιση εστιάζει στην ενεργό επαγωγή ανοσολογικής ανοχής μέσω βιοδραστικών συστατικών (ω-3 LCPUFAs, βιταμίνη D, πρεβιοτικά, προβιοτικά, πεπτίδια) και έγκαιρης διατροφικής έκθεσης.

Ο ρόλος του μητρικού γάλακτος και τα ενδογενή πεπτίδια Στο βίντεο από 14:09

Ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός για τους πρώτους 4–6 μήνες ζωής αποτελεί τη χρυσή σταθερά στη βρεφική διατροφή, με ανυπολόγιστα οφέλη για το παιδί και τη μητέρα. Ωστόσο, μεγάλη συστηματική ανασκόπηση στο Lancet (Victora et al., 2016) ανέδειξε ότι η προστατευτική δράση του αποκλειστικού θηλασμού έναντι των αλλεργικών νοσημάτων δεν έχει αποδειχθεί αδιαμφισβήτητα σε τυχαιοποιημένες μελέτες (λόγω αντικειμενικής αδυναμίας τυχαιοποίησης και της μεγάλης μεταβλητότητας στη σύνθεση του γάλακτος από μητέρα σε μητέρα).

Παρά ταύτα, η συχνότητα αλλεργίας στο γάλα αγελάδας σε αποκλειστικά θηλάζοντα βρέφη είναι εξαιρετικά χαμηλή (0,5–1%), έναντι 1,4–3,8% σε βρέφη που λαμβάνουν συμβατική φόρμουλα. Πρόσφατα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι ο μαζικός αδένας περιέχει ενδογενείς πρωτεάσες, οι οποίες πέπτουν μερικώς τις πρωτεΐνες εντός του μαστού. Ως αποτέλεσμα, το μητρικό γάλα περιέχει εκ φύσεως περισσότερα από 1.100 ενδογενή πεπτίδια (εκ των οποίων περίπου 306 είναι δυνητικά βιοδραστικά), τα οποία συμβάλλουν στην ωρίμανση του εντερικού φραγμού και την ανοσολογική εκπαίδευση.

Γάλατα μερικής υδρόλυσης: επιστημονική εξέλιξη και αντιπαραθέσεις Στο βίντεο από 15:46

Τα γάλατα μερικής υδρόλυσης εισήχθησαν με το σκεπτικό ότι, σε μη αποκλειστικά θηλάζοντα βρέφη με θετικό οικογενειακό ιστορικό αλλεργίας (βρέφη «υψηλού κινδύνου»: τουλάχιστον ένας πρώτου βαθμού συγγενής με αλλεργική νόσο), τα μικρότερα πεπτίδια μειώνουν την αλλεργιογονική διέγερση προάγοντας ταυτόχρονα την ανοσολογική ανοχή.

Πρώτες μετα-αναλύσεις (2010)

Η μετα-ανάλυση των Alexander et al. (2010), που περιέλαβε 18 μελέτες (περίπου 1.000 βρέφη) από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 έως το 2009 με 100% γάλα μερικής υδρόλυσης ορού (pHF-W), έδειξε:

• Μείωση του κινδύνου εμφάνισης ατοπικής δερματίτιδας κατά 45% στους πρώτους 12 μήνες ζωής (Summary Relative Risk Estimate – SRRE = 0,55, 95% CI: 0,40–0,76).
• Διατήρηση της προστατευτικής επίδρασης στους 6 μήνες (SRRE 0,41), στο 1 έτος (SRRE 0,59) και έως τα 3 έτη ζωής (SRRE 0,76).

Ως αποτέλεσμα, παιδιατρικές εταιρείες διεθνώς (EAACI, AAP) συνέστησαν τότε τη χορήγηση γαλάτων ΗΑ για τους πρώτους 4–6 μήνες σε μη αποκλειστικά θηλάζοντα βρέφη υψηλού κινδύνου.

Η αμφισβήτηση: η μετα-ανάλυση Boyle (2016)

Το 2016 δημοσιεύτηκε στο BMJ η συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση των Boyle et al. (από ομάδα του Imperial College και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης), η οποία κατέληξε ότι δεν υπάρχουν συνεπή δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι τα υδρολυμένα γάλατα (μερικής ή εκτενούς υδρόλυσης) μειώνουν τον κίνδυνο αλλεργικών ή αυτοάνοσων νοσημάτων (συμπεριλαμβανομένου του διαβήτη τύπου 1).

Ωστόσο, η μελέτη Boyle εμφάνιζε σημαντικούς μεθοδολογικούς περιορισμούς:

• Ομαδοποίησε εντελώς διαφορετικά γάλατα ΗΑ, με διαφορετικό βαθμό υδρόλυσης και διαφορετική πεπτιδική σύνθεση.
• Συμπεριέλαβε μελέτες με πληθυσμούς που υποβάλλονταν ταυτόχρονα και σε άλλες παρεμβάσεις (διαιτητικές αποφυγές μητέρας, περιβαλλοντικά μέτρα).
• Συμπεριέλαβε μελέτες σε βρέφη γενικού πληθυσμού και όχι αποκλειστικά υψηλού κινδύνου.
• Ανέλυσε αποτελέσματα σε εξαιρετικά ετερογενή χρονικά σημεία (π.χ. αξιολόγηση ατοπικής δερματίτιδας έως τα 14 έτη) και με ποικίλη βαρύτητα νόσου.

Παρά τις αδυναμίες της, η μελέτη αυτή οδήγησε πολλές επιστημονικές εταιρείες σε αναδίπλωση:

• CSACI (Καναδάς, 2014): Ουδετερότητα («No recommendation for or against»).
• SIPPS / SIAIP / SIP (Ιταλία, 2016): Ουδετερότητα.
• AAP (ΗΠΑ, 2019): Απόσυρση της προηγούμενης σύστασης.
• ASCIA (Αυστραλία, 2019): «Δεν συνιστάται».
• EAACI (Ευρώπη, 2014): Σύσταση μόνο για υποαλλεργικό γάλα με κλινικά τεκμηριωμένη προστατευτική δράση (επίπεδο τεκμηρίωσης Ι).

Μηχανισμός ανοχής σε πειραματικά μοντέλα

Πειραματικές μελέτες σε ποντίκια (Vandenplas et al., Clin Nutr 2021) κατέδειξαν ότι τα γάλατα μερικής υδρόλυσης:

1. Περιέχουν ανοσογονικά πεπτίδια που ρυθμίζουν το εντερικό μικροβίωμα.
2. Μειώνουν τη διαπερατότητα του εντερικού βλεννογόνου.
3. Προάγουν την έκλυση ανοσοτροποποιητικών παραγόντων (κυτταροκίνες, ρυθμιστικά Τ-κύτταρα).
4. Συμβάλλουν ενεργά στην επαγωγή ανοχής, μειώνοντας τον κίνδυνο αλλεργικής ευαισθητοποίησης.

Η πολυκεντρική μελέτη ART (Allergy Reduction Trial) Στο βίντεο από 23:03

Η ομιλήτρια παρουσίασε δεδομένα για προϊόντα της σειράς Frisolac (Frisolac HA, Frisolac 1). Για να ξεπεραστούν τα μεθοδολογικά σφάλματα των παλαιότερων μελετών, σχεδιάστηκε η σύγχρονη μελέτη ART (Nicolaou et al., Frontiers in Nutrition 2022). Πρόκειται για μια πολυκεντρική (3 χώρες, 6 κέντρα), προοπτική, διπλή-τυφλή, τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη, με κύριο ερευνητή τον καθ. Νικόλαο Νικολάου (Κύπρος).

Μεθοδολογία μελέτης

• Περίοδος ένταξης: 2017–2019.
• Δείγμα: 331 υγιή, τελειόμηνα βρέφη υψηλού κινδύνου για αλλεργία (τουλάχιστον ένας συγγενής 1ου βαθμού με αλλεργική νόσο).
• Κρίσιμο κριτήριο ένταξης: Ηλικία ≤5 ημερών, ώστε τα βρέφη να μην έχουν προλάβει να καταναλώσουν συμβατικό γάλα αγελάδας πριν από την τυχαιοποίηση (αποκλεισμός προηγούμενης έκθεσης σε ακέραιες πρωτεΐνες).
• Ομάδες παρέμβασης (έως τον 6ο μήνα):
  1. Ομάδα μερικής υδρόλυσης: Μητρικός θηλασμός + Frisolac HA (160 βρέφη) ή αποκλειστικά Frisolac HA (8 βρέφη).
  2. Ομάδα ελέγχου: Μητρικός θηλασμός + συμβατικό Frisolac 1 (160 βρέφη) ή αποκλειστικά Frisolac 1 (3 βρέφη).
• Πρωτόκολλο: Αυστηρή παρακολούθηση έως τον 6ο μήνα ζωής. Σε κάθε ύποπτο σύμπτωμα, η διάγνωση αλλεργίας στο γάλα αγελάδας (CMPA) επιβεβαιωνόταν με τροφική πρόκληση (oral food challenge) στα ειδικά κέντρα, και η ατοπική δερματίτιδα διαγιγνώσκετο βάσει κλινικών κριτηρίων.

Αποτελέσματα στους 6 μήνες ζωής

• Αλλεργία στο γάλα αγελάδας (CMPA):
  • Στην ανάλυση πρόθεσης θεραπείας (Intention-to-Treat – ITT), η επίπτωση στην ομάδα Frisolac HA ήταν σημαντικά χαμηλότερη σε σχέση με την ομάδα Frisolac 1 (p = 0,011).
  • Στην ανάλυση κατά πρωτόκολλο (Per-Protocol), η διαφορά παρέμεινε στατιστικά σημαντική (p = 0,020).
• Ατοπική δερματίτιδα (ΑΔ):
  • Σημαντική μείωση της επίπτωσης ΑΔ στο σύνολο των βρεφών της ομάδας Frisolac HA (ITT: p = 0,028, Per-Protocol: p = 0,024).
  • Η προστατευτική επίδραση ήταν εντυπωσιακά μεγαλύτερη στην υποομάδα βρεφών με οικογενειακό ιστορικό ατοπικής δερματίτιδας (p = 0,019).
  • Στα βρέφη χωρίς οικογενειακό ιστορικό ΑΔ (αλλά με άλλο αλλεργικό νόσημα), δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά.

5ετής παρακολούθηση της μελέτης ART (follow-up 2022–2024)

Τα δεδομένα της μακροχρόνιας παρακολούθησης των παιδιών της μελέτης ART έως την ηλικία των 5 ετών παρουσιάστηκαν πρόσφατα (EAACI Congress, Σεβίλλη):

• Ατοπική δερματίτιδα (0–5 έτη):
  • Ομάδα Frisolac 1: 26,4%
  • Ομάδα Frisolac HA: 15,2%
  • Σχετικός κίνδυνος: RR = 0,58 (95% CI: 0,35–0,93, p = 0,02).
• Τροφική αλλεργία (0–5 έτη):
  • Ομάδα Frisolac 1: 26,4%
  • Ομάδα Frisolac HA: 16,6%
  • Σχετικός κίνδυνος: RR = 0,63 (95% CI: 0,39–1,02, p = 0,05).

Τα αποτελέσματα αυτά τεκμηριώνουν ότι η προστατευτική δράση της συγκεκριμένης φόρμουλας μερικής υδρόλυσης δεν αποτελεί απλώς παροδική καθυστέρηση των συμπτωμάτων, αλλά αληθή προστασία που διατηρείται σε βάθος πενταετίας.

Σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες Στο βίντεο από 27:53

Οδηγία EAACI (2020 update)

Η ανανεωμένη κατευθυντήρια οδηγία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας (Halken et al., Pediatr Allergy Immunol 2021) αναφέρει:

• Δεν διατυπώνεται γενική σύσταση υπέρ ή κατά της χρήσης υδρολυμένων γαλάτων.
• Όταν ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός δεν είναι εφικτός, υπάρχουν διαθέσιμες επιλογές υποκατάστασης, συμπεριλαμβανομένων των υδρολυμένων γαλάτων.
• Οι επαγγελματίες υγείας καλούνται να καθοδηγήσουν εξατομικευμένα την κάθε οικογένεια, επιλέγοντας τη βέλτιστη λύση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει βρεφικό γάλα υδρόλυσης.

Γερμανικές κατευθυντήριες οδηγίες (2022)

Οι αναθεωρημένες γερμανικές οδηγίες (Kopp et al., Allergologie select 2022) αναφέρουν (Επίπεδο τεκμηρίωσης B, Ομοφωνία):

• Για παιδιά σε κίνδυνο εμφάνισης αλλεργίας, όταν απαιτείται συμπληρωματική διατροφή πριν από την εισαγωγή στερεών τροφών, θα πρέπει να ελέγχεται εάν υπάρχει διαθέσιμη φόρμουλα με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα, τεκμηριωμένη σε κλινικές μελέτες πρόληψης αλλεργίας.

Ήπια γαστρεντερικά συμπτώματα, ασφάλεια και ανάπτυξη Στο βίντεο από 29:18

Τα γάλατα μερικής υδρόλυσης έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως στην κλινική πράξη για την αντιμετώπιση συχνών λειτουργικών γαστρεντερικών διαταραχών της βρεφικής ηλικίας:

1. Βρεφικοί κολικοί και ανησυχία (fussiness, excessive crying):
   • Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επαρκούν για σύσταση του pHF ως μοναδικής παρέμβασης.
   • Εντούτοις, παρατηρείται σαφής τάση βελτίωσης των συμπτωμάτων.
   • Στα εμπορικά σκευάσματα «Comfort», η μερική υδρόλυση συνδυάζεται σχεδόν πάντα με τροποποιήσεις υδατανθράκων (χαμηλότερη λακτόζη), προσθήκη πρεβιοτικών/προβιοτικών και δομημένων λιπιδίων (β-παλμιτικό οξύ, μαγνήσιο).
2. Αναγωγές (regurgitation):
   • Πρώτη επιλογή παραμένουν τα αντιαναγωγικά γάλατα (AR).
   • Τα γάλατα μερικής υδρόλυσης επιταχύνουν τη γαστρική κένωση σε σύγκριση με τις ακέραιες πρωτεΐνες, προσφέροντας επιπλέον όφελος στη μείωση των αναγωγών.
3. Δυσκοιλιότητα (constipation):
   • Τα pHF οδηγούν σε μαλακότερη σύσταση κοπράνων (συχνά με χαρακτηριστικό πρασινωπό χρώμα λόγω ταχείας διόδου της χολής), διευκολύνοντας τις κενώσεις του βρέφους.

Σωματική αύξηση και ασφάλεια

Η κλινική ασφάλεια του Frisolac HA αξιολογήθηκε σε πολυκεντρική, διπλή-τυφλή, τυχαιοποιημένη μελέτη (Kantartzis et al., Frontiers in Pediatrics 2024) σε 342 υγιή βρέφη (ηλικίας <28 ημερών) για 17 εβδομάδες:

• Παρακολουθήθηκαν το σωματικό βάρος, το μήκος, ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) και η περίμετρος κεφαλής.
• Επιβεβαιώθηκε απόλυτα φυσιολογική σωματική αύξηση και ανάπτυξη, εφάμιλλη τόσο των βρεφών που ελάμβαναν συμβατική φόρμουλα όσο και της ομάδας αναφοράς αποκλειστικά θηλαζόντων βρεφών.