Χαρμανδάρη Ε. – Παιδοενδοκρινολόγος – Συστάσεις Αντιμετώπισης της Παιδικής Παχυσαρκίας

Εισαγωγή και επιδημιολογικά δεδομένα Στο βίντεο από 00:00

Η παχυσαρκία κατά την παιδική και εφηβική ηλικία αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO, 2021):

• 41 εκατομμύρια παιδιά προσχολικής ηλικίας (<5 ετών) είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
• 340 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι ηλικίας 5–19 ετών είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
• 124 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι πάσχουν από εγκατεστημένη παχυσαρκία.

Η επίπτωση της παχυσαρκίας είναι αυξημένη όχι μόνο σε χώρες υψηλού εισοδήματος, αλλά καταγράφει ραγδαία άνοδο και σε χώρες χαμηλού και μέσου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου.

Στην Ελλάδα, τα επιδημιολογικά δεδομένα (μελέτες ToyBox, Feel4Diabetes, ENERGY / Manios et al., 2022) καταδεικνύουν ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα:

• Στην προσχολική ηλικία, ο επιπολασμός υπέρβαρου και παχυσαρκίας φτάνει το 21%, έναντι 15% στο σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών.
• Στη σχολική και εφηβική ηλικία, ο επιπολασμός ανέρχεται στο 41%, έναντι 25% των ευρωπαϊκών χωρών.

Η πιθανότητα ένα υπέρβαρο ή παχύσαρκο παιδί να παραμείνει παχύσαρκο στην ενήλικη ζωή —αναπτύσσοντας πρώιμα καρδιομεταβολικά νοσήματα που οδηγούν σε πρόωρη θνησιμότητα— εξαρτάται άμεσα από την ηλικία του παιδιού και το οικογενειακό ιστορικό:

• Σε παιδιά ηλικίας 1–2 ετών των οποίων οι γονείς δεν έχουν παχυσαρκία, η πιθανότητα παραμονής της παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή είναι μόλις 8%.
• Σε παιδιά ηλικίας 10–14 ετών που έχουν τουλάχιστον έναν γονέα με παχυσαρκία, η πιθανότητα εκτοξεύεται στο 79%.

Η παχυσαρκία των γονέων υπερδιπλασιάζει τον κίνδυνο παχυσαρκίας των παιδιών και εφήβων στην ενήλικη ζωή (Geserick M et al., NEJM 2018; Whitaker RC et al., NEJM 1997).

Οικονομικές επιπτώσεις και παθοφυσιολογικό υπόβαθρο Στο βίντεο από 03:24

Πέρα από την αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, η παχυσαρκία συνεπάγεται δυσβάσταχτο οικονομικό κόστος. Σε παγκόσμιο επίπεδο, απορροφά τουλάχιστον 2,0 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για την αντιμετώπιση των επιπλοκών της στην ενήλικη ζωή. Το μέγεθος αυτό αντιστοιχεί στο 2,8% του παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), επιβάρυνση εφάμιλλη με εκείνη του καπνίσματος (2,1 τρισ. δολάρια) και των ενόπλων συρράξεων/τρομοκρατίας (2,1 τρισ. δολάρια) (McKinsey Global Institute).

Σύγχρονη μετα-ανάλυση (Ling J et al., Obes Rev 2023) για τον υπολογισμό της παγκόσμιας οικονομικής επιβάρυνσης από την παιδική παχυσαρκία ανέδειξε ετήσια αύξηση του συνολικού ιατρικού κόστους κατά 237,55 USD ανά κεφαλή, η οποία επιμερίζεται σε:

• 56,52 USD για μη νοσοκομειακή υγειονομική περίθαλψη,
• 14,27 USD για επισκέψεις εξωτερικών ασθενών,
• 46,38 USD για φαρμακευτική αγωγή,
• 1.975,06 USD ανά νοσηλεία.

Οι προβλεπόμενες ετήσιες άμεσες και έμμεσες δαπάνες παγκοσμίως εξαιτίας της παιδικής παχυσαρκίας εκτιμώνται για το έτος 2050 σε 13,62 δισεκατομμύρια και 49,02 δισεκατομμύρια USD, αντίστοιχα. Η αναγκαιότητα έγκαιρης παρέμβασης είναι επιτακτική, τόσο για τη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού όσο και για τη συγκράτηση των δημόσιων δαπανών υγείας.

Η παχυσαρκία είναι πολυπαραγοντική νόσος που προκύπτει από σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ:

1. Γενετικών παραγόντων (παραλλαγές γονιδίων),
2. Επιγενετικών μηχανισμών (μεθυλίωση DNA, ιστοπροσδιορισμοί),
3. Περιβαλλοντικών παραγόντων και κοινού οικογενειακού περιβάλλοντος,
4. Συμπεριφορών που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής (διατροφή, σωματική αδράνεια, ύπνος).

Ο υποθάλαμος διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο της ενεργειακής ομοιόστασης, ρυθμίζοντας την όρεξη, τον κορεσμό και τον μεταβολισμό. Οι διαταραχές στη ρύθμιση του νευρωνικού κυκλώματος λεπτίνης-μελανοκορτίνης (leptin-melanocortin pathway) στον τοξοειδή και παρακοιλιακό πυρήνα του υποθαλάμου αποτελούν τη βιολογική βάση τόσο για τις μονογονιδιακές/συνδρομικές μορφές όσο και για τη συνήθη πολυγονιδιακή παχυσαρκία, προσφέροντας παράλληλα τους μοριακούς στόχους των σύγχρονων φαρμακοθεραπειών (Argente J et al., Lancet Diabetes Endocrinol 2025).

Κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής (AAP) Στο βίντεο από 05:52

Τον Ιανουάριο του 2023, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (American Academy of Pediatrics – AAP) δημοσίευσε επικαιροποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες για την αξιολόγηση και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας σε παιδιά και εφήβους (Hampl SE et al., Pediatrics 2023).

Βασικές αρχές των οδηγιών AAP:

• Διαχρονική και ολοκληρωμένη αξιολόγηση όλων των παραγόντων κινδύνου, με παροχή εξατομικευμένης και στοχευμένης θεραπείας που λαμβάνει υπόψη το παιδί, την οικογένεια, την κοινότητα και το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο.
• Αξιοποίηση όλου του φάσματος των διαθέσιμων θεραπευτικών εργαλείων:
  1. Συνέντευξη παρακίνησης (motivational interviewing) ασθενούς και οικογένειας,
  2. Ψυχολογική υποστήριξη,
  3. Εντατική συμπεριφορική θεραπεία και αλλαγή τρόπου ζωής με επίκεντρο την οικογένεια (Health Behavior and Lifestyle Treatment – HBLT),
  4. Φαρμακοθεραπεία,
  5. Μεταβολική και βαριατρική χειρουργική (Metabolic and Bariatric Surgery – MBS).

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην άμεση και όσο το δυνατόν πιο εντατική έναρξη της θεραπείας αμέσως μετά τη διάγνωση. Όπως αναδεικνύουν πρόσφατα δεδομένα (Hanssen H et al., Eur J Prev Cardiol 2023), η τροχιά του καρδιαγγειακού κινδύνου αυξάνεται δραματικά από την παιδική ηλικία προς την ενήλικη ζωή όταν η παχυσαρκία παραμένει χωρίς θεραπευτική παρέμβαση. Αντίθετα, η έγκαιρη και πολυεπίπεδη αντιμετώπιση ανακόπτει αυτή την πορεία, ελαχιστοποιώντας τον καρδιαγγειακό κίνδυνο στην ενήλικη ζωή.

Σύγκριση των θεραπευτικών προσεγγίσεων κατά την AAP:

• HBLT: Αποτελεί τη θεραπεία πρώτης γραμμής και τον πυρήνα κάθε θεραπευτικού πλάνου. Διαθέτει εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας, ωστόσο η αποτελεσματικότητά της ως μονοθεραπεία όσον αφορά τη μείωση του ΔΜΣ είναι συχνά περιορισμένη.
• MBS: Εξαιρετικά αποτελεσματική στη μείωση του ΔΜΣ z-score και των συννοσηροτήτων, αλλά τα διαθέσιμα δεδομένα από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές (RCTs) είναι περιορισμένα και απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης ασφάλειας.
• Φαρμακοθεραπεία νέας γενιάς: Μπορεί να γεφυρώσει το θεραπευτικό κενό ανάμεσα στις παρεμβάσεις τρόπου ζωής (HBLT) και τη χειρουργική (MBS).

Στοχευμένες θεραπείες σε μονογονιδιακές και συνδρομικές μορφές Στο βίντεο από 09:17

Σετμελανοτίδη (Setmelanotide)

Η σετμελανοτίδη είναι ένας συνθετικός ολιγοπεπτιδικός αγωνιστής του υποδοχέα 4 της μελανοκορτίνης (MC4R).

Σε πολυκεντρική κλινική μελέτη φάσης 3 (Clement K et al., Lancet Diabetes Endocrinol 2020) εντάχθηκαν ασθενείς ηλικίας ≥6 ετών με γενετικά επιβεβαιωμένη:

• Ανεπάρκεια προοπιομελανοκορτίνης (POMC deficiency, n=10, ΔΜΣ ≥30 kg/m² σε ενήλικες ή ΒΣ >95ης ΕΘ σε παιδιά 6–18 ετών),
• Ανεπάρκεια υποδοχέα λεπτίνης (LEPR deficiency, n=11, αντίστοιχα κριτήρια).

Αποτελέσματα μετά από 1 έτος θεραπείας με σετμελανοτίδη:

• Απώλεια σωματικού βάρους ≥10% επιτεύχθηκε στο 80% των ασθενών με ανεπάρκεια POMC και στο 45% των ασθενών με ανεπάρκεια LEPR.
• Η μέση ποσοστιαία μεταβολή βάρους ήταν -25,6% στην ομάδα POMC και -12,5% στην ομάδα LEPR.
• Παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική ελάττωση του αισθήματος πείνας και στις δύο ομάδες, καθώς και ουσιαστική βελτίωση των καρδιομεταβολικών δεικτών.
• Το φάρμακο ήταν ασφαλές και καλά ανεκτό.

Σε επόμενη κλινική μελέτη σε ασθενείς με σύνδρομο Bardet-Biedl (BBS) (Haqq AM et al., Lancet Diabetes Endocrinol 2022):

• Μετά από 52 εβδομάδες, μείωση ΒΣ ≥10% επιτεύχθηκε στο 32,3% των ασθενών ηλικίας ≥12 ετών.
• Κλινικά σημαντική ελάττωση του ΔΜΣ z-score καταγράφηκε στο 71% των ασθενών με BBS.
• Ανεπιθύμητες ενέργειες: κεφαλαλγία, γαστρεντερικές διαταραχές και υπερμελάγχρωση του δέρματος (στο 60–100% των ασθενών λόγω διέγερσης του υποδοχέα MC1R).

Ρυθμιστικές εγκρίσεις σετμελανοτίδης:

• FDA (2020): Έγκριση για ασθενείς ≥6 ετών με παχυσαρκία οφειλόμενη σε γενετικά επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια POMC, PCSK1 ή LEPR, καθώς και για ασθενείς με σύνδρομο Bardet-Biedl.
• EMA (2021): Αντίστοιχη έγκριση, με χαρακτηρισμό Priority Medicines (PRIME).
• Η θεραπεία είναι δια βίου, καθώς η διακοπή της οδηγεί σε άμεση ανάκτηση του απολεσθέντος βάρους (Torbahn G et al., Clin Endocrinol 2025).

Μετρελεπτίνη (Metreleptin)

Η μετρελεπτίνη (ανασυνδυασμένη ανθρώπινη λεπτίνη) αποτελεί τη θεραπεία υποκατάστασης εκλογής για τη συγγενή ανεπάρκεια λεπτίνης (LEP deficiency). Μελέτες από τους Farooqi IS et al. (Ann Rev Med 2005) και Gibson WT et al. (J Clin Endocrinol Metab 2004) ανέδειξαν θεαματική αντιστροφή της σοβαρής υπερφαγίας, δραματική μείωση της προσλαμβανόμενης ενέργειας και ομαλοποίηση του σωματικού βάρους σε παιδιά. Νεότερες δημοσιεύσεις (Wabitsch M et al., NEJM 2015; Funcke JB et al., NEJM 2023) επιβεβαιώνουν την εξαιρετική μακροχρόνια αποτελεσματικότητα της μετρελεπτίνης και σε ασθενείς με βιολογικά ανενεργό λεπτίνη.

Φαρμακοθεραπεία της κοινής παχυσαρκίας σε εφήβους Στο βίντεο από 13:54

Δεδομένα συστηματικών ανασκοπήσεων

Πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 35 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών (RCTs) με 4.331 παιδιά και εφήβους (ηλικίας 8,8–16,3 ετών, μέσος ΔΜΣ 26,2–41,7 kg/m², παρακολούθηση 6 έως 24 μήνες) αξιολόγησε τη μετφορμίνη, την ορλιστάτη, τον συνδυασμό φεντερμίνης/τοπιραμάτης, την εξενατίδη, τη λιραγλουτίδη και τη σεμαγλουτίδη (Torbahn G et al., Pediatr Obes 2024).

Βασικά ευρήματα μετα-ανάλυσης:

• Η προσθήκη φαρμακοθεραπείας σε παρεμβάσεις τρόπου ζωής μείωσε τον ΔΜΣ κατά μέσο όρο 1,71 kg/m² (95% CI: -2,27 έως -1,14) για διάστημα έως 2 έτη, συγκριτικά με παρέμβαση τρόπου ζωής μόνη ή με εικονικό φάρμακο.
• Η σεμαγλουτίδη αναδείχθηκε ως ο πλέον αποτελεσματικός παράγοντας στη μείωση του ΔΜΣ.
• Παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση της σχετιζόμενης με την υγεία ποιότητας ζωής (Health-Related Quality of Life – HRQoL), κυρίως στην ομάδα της σεμαγλουτίδης.
• Ο κίνδυνος σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών ήταν χαμηλός (1:100 εφήβους). Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες αφορούσαν το γαστρεντερικό σύστημα (ναυτία, έμετοι, διάρροια, κοιλιακό άλγος).

Κλινικά δεδομένα σεμαγλουτίδης στους εφήβους (STEP TEENS)

Σε πολυκεντρική, διπλά τυφλή μελέτη φάσης 3 (Weghuber D et al. / Jastreboff AM et al., NEJM 2022) συμμετείχαν 180 έφηβοι ηλικίας 12–18 ετών με ΔΜΣ ≥95ης ΕΘ ή ΔΜΣ ≥85ης ΕΘ με τουλάχιστον μία συννοσηρότητα. Οι συμμετέχοντες τυχαιοποιήθηκαν σε υποδόρια σεμαγλουτίδη 2,4 mg άπαξ εβδομαδιαίως ή εικονικό φάρμακο, σε συνδυασμό με παρέμβαση στον τρόπο ζωής, για 68 εβδομάδες.

Ανάλυση αποτελεσμάτων (Kelly AS et al., Obesity 2023):

• Κατανομή κατηγοριών ΔΜΣ στις 68 εβδομάδες:
  • Στην ομάδα της σεμαγλουτίδης (2,4 mg), το 25% των εφήβων πέτυχε πλήρη ομαλοποίηση του βάρους (φυσιολογικός ΔΜΣ, 25η–85η ΕΘ) και ένα πρόσθετο 20% μεταπέρασε στην κατηγορία του υπέρβαρου (85η–95η ΕΘ), μειώνοντας δραστικά τα ποσοστά σοβαρής παχυσαρκίας (τάξεις II και III).
  • Αντίθετα, στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου, μόλις 1,7% των εφήβων έφτασε σε φυσιολογικό ΔΜΣ.
• Καταγράφηκε σημαντική βελτίωση σε όλους τους καρδιομεταβολικούς παράγοντες κινδύνου (αρτηριακή πίεση, λιπιδαιμικό προφίλ, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη).

Ανεπιθύμητες ενέργειες αγωνιστών GLP-1 (GLP-1 RA)

Ενώ στους εφήβους οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι οι ήπιες έως μέτριες γαστρεντερικές διαταραχές, δεδομένα από μεγάλες σειρές ενηλίκων εγείρουν ζητήματα που απαιτούν επαγρύπνηση (Drucker DJ et al., Diabetes Care 2024; Torbahn G et al., Pediatr Obes 2024):

• Αυξημένος σχετικός κίνδυνος για απόφραξη εντέρου, γαστροπάρεση και παγκρεατίτιδα.
• Έως και 10πλάσια αύξηση νεοπλασιών και υπερπλασίας του θυρεοειδούς σε σύγκριση με αναστολείς SGLT-2.
• Υφίσταται επιτακτική ανάγκη καταγραφής δεδομένων πραγματικού κόσμου (real-world registries) σε παιδιά και εφήβους για την τεκμηρίωση της μακροπρόθεσμης ασφάλειας.

Εγκεκριμένα φάρμακα για την εφηβική παχυσαρκία

Φαρμακευτική ουσία	Εμπορική ονομασία	Έγκριση FDA	Έγκριση EMA	Ενδείξεις / Σχόλια
Ορλιστάτη (Orlistat)	Xenical	Ναι (≥12 ετών)	Όχι	Αναστολέας γαστρεντερικής λιπάσης.
Λιραγλουτίδη (Liraglutide)	Saxenda	Ναι (≥12 ετών)	Ναι (≥12 ετών)	GLP-1 RA, 3,0 mg sc ημερησίως.
Σεμαγλουτίδη (Semaglutide)	Wegovy	Ναι (≥12 ετών)	Ναι (≥12 ετών)	GLP-1 RA, 2,4 mg sc εβδομαδιαίως.
Φεντερμίνη / Τοπιραμάτη	Qsymia	Ναι (≥12 ετών)	Όχι	Συμπαθητικομιμητικό / αντιεπιληπτικό.
Φεντερμίνη (Phentermine)	—	Ναι (≥16 ετών)	Όχι	Μόνο βραχυπρόθεσμη αγωγή (<3 μήνες).

Στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, οι μόνες εγκεκριμένες επιλογές από τον EMA για εφήβους ≥12 ετών με κοινή παχυσαρκία είναι η λιραγλουτίδη και η σεμαγλουτίδη.

Στόχοι αγωγής, διακύμανση ανταπόκρισης και φαινόμενο πλατώ Στο βίντεο από 19:57

Η φαρμακοθεραπεία δεν στοχεύει αποκλειστικά στη μείωση των κιλών, αλλά πρωτίστως:

1. Στη μείωση ή εξάλειψη των συννοσηροτήτων (αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, ινσουλινοαντίσταση, προδιαβήτης, ηπατική στεάτωση).
2. Στη βελτίωση της σύστασης του σώματος (διατήρηση μυϊκής μάζας, μείωση σπλαχνικού λίπους).
3. Στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και της ψυχοκοινωνικής ευεξίας.

Κλινικά σημαντική ανταπόκριση ορίζεται η μείωση του ΔΜΣ z-score κατά τουλάχιστον 0,20, η οποία αντιστοιχεί κατά προσέγγιση σε απώλεια βάρους ≥5% (Torbahn G et al., Clin Endocrinol 2025).

Διακύμανση της ανταπόκρισης και φαρμακογενετική

Η ανταπόκριση στη φαρμακοθεραπεία παρουσιάζει ευρεία διακύμανση μεταξύ των ασθενών (Ryder JR et al., Obesity 2019). Πρόσφατες μελέτες συνδέουν γενετικές παραλλαγές του υποδοχέα του GLP-1 (GLP1R) με τον βαθμό μείωσης της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) και του βάρους, αναδεικνύοντας τον αναδυόμενο ρόλο της φαρμακογενετικής στην εξατομίκευση της θεραπείας.

Χρονιότητα και φαινόμενο πλατώ

Η κινητική της απώλειας βάρους υπό φαρμακοθεραπεία ακολουθεί συγκεκριμένο πρότυπο:

1. Αρχική φάση: Ταχεία μείωση του ΔΜΣ.
2. Φάση πλατώ (6–12 μήνες): Η απώλεια βάρους εξισορροπείται και σταθεροποιείται. Αυτό αποδίδεται σε νευροενδοκρινικές προσαρμογές του οργανισμού στη μείωση του λιπώδους ιστού (αντισταθμιστική αύξηση της όρεξης και πτώση του βασικού μεταβολισμού).
3. Ανάκτηση βάρους (weight regain): Μελέτες παρακολούθησης (Kelly AS et al., NEJM 2020) καταδεικνύουν ότι μετά τη διακοπή των GLP-1 RA ή της σετμελανοτίδης, οι ασθενείς επανακτούν ταχέως το απολεσθέν βάρος. Η παχυσαρκία αποτελεί χρόνια, υποτροπιάζουσα νόσο, επομένως η φαρμακευτική παρέμβαση απαιτεί μακροχρόνιο σχεδιασμό σε συνδυασμό με μόνιμες αλλαγές στον τρόπο ζωής.

Νεότεροι θεραπευτικοί παράγοντες (τιρζεπατίδη, ρετατρουτίδη) Στο βίντεο από 23:28

Τιρζεπατίδη (Tirzepatide)

Η τιρζεπατίδη είναι διπλός αγωνιστής των υποδοχέων του εξαρτώμενου από τη γλυκόζη ινσουλινοτρόπου πολυπεπτιδίου (GIP) και του GLP-1 (GIP/GLP-1 receptor agonist).

• Στη μελέτη SURMOUNT-1 (Jastreboff AM et al., NEJM 2022) σε 2.539 ενήλικες (72 εβδομάδες, δόσεις 5, 10 και 15 mg sc εβδομαδιαίως), η τιρζεπατίδη επέδειξε δοσοεξαρτώμενη απώλεια βάρους που έφτασε έως το 20,9% στη μέγιστη δόση, έναντι 3,1% στο εικονικό φάρμακο, με εξαιρετική βελτίωση των καρδιομεταβολικών παραμέτρων (Rohani P et al., Front Endocrinol 2023).
• Στη μελέτη άμεσης σύγκρισης SURMOUNT-5 (Aronne LJ et al., NEJM 2025), η θεραπεία με τιρζεπατίδη υπερείχε σαφώς της σεμαγλουτίδης όσον αφορά τη μείωση του σωματικού βάρους και της περιφέρειας μέσης στις 72 εβδομάδες.

Ρετατρουτίδη (Retatrutide)

Η ρετατρουτίδη αποτελεί τριπλό αγωνιστή των υποδοχέων GIP, GLP-1 και γλυκαγόνης (GIP/GLP-1/Glucagon receptor agonist).

• Σε κλινική δοκιμή φάσης 2 (Jastreboff AM et al., NEJM 2023) σε 338 ενήλικες (48 εβδομάδες, δόσεις 1, 4, 8 και 12 mg έναντι εικονικού φαρμάκου), παρατηρήθηκε εντυπωσιακή δοσοεξαρτώμενη απώλεια βάρους: οι ασθενείς που έλαβαν 8 και 12 mg πέτυχαν μέση απώλεια 22,8% και 24,2% του αρχικού τους βάρους, αντίστοιχα.
• Επιπλέον, η ρετατρουτίδη οδήγησε σε εντυπωσιακή, δοσοεξαρτώμενη ελάττωση του ηπατικού λίπους (Sanyal AJ et al., Nat Med 2024; Stanford FC, Nat Rev Gastroenterol Hepatol 2024).

Αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα αποτελέσματα των μελετών φάσης 3 και η έναρξη παιδιατρικών δοκιμών.

Συμπεράσματα για τη φαρμακοθεραπεία της παιδικής παχυσαρκίας Στο βίντεο από 26:11

Η φαρμακοθεραπεία, όπως και κάθε άλλη θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με παχυσαρκία, οφείλει να εντάσσεται σε ένα συνολικό πλαίσιο εξατομικευμένης φροντίδας με επίκεντρο τον ασθενή και την οικογένειά του.

Τα βασικά συμπεράσματα από τα σύγχρονα κλινικά δεδομένα συνοψίζονται στα εξής σημεία:

• Αποτελεσματικότητα στους εφήβους: Η φαρμακοθεραπεία επιτυγχάνει στατιστικά και κλινικά σημαντική μείωση του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ / BMI), περιορίζοντας κατ' επέκταση την ανάγκη προσφυγής σε μεταβολική και βαριατρική χειρουργική (Metabolic and Bariatric Surgery – MBS).
• Ανεπιθύμητες ενέργειες: Απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση και παρακολούθηση των ανεπιθύμητων ενεργειών, ιδιαίτερα των γαστρεντερικών διαταραχών, των σπανιότερων επιπλοκών (παγκρεατίτιδα, γαστροπάρεση, απόφραξη εντέρου) και των σημάτων ασφαλείας από το θυρεοειδή αδένα.
• Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις: Δεδομένου του χρόνιου και υποτροπιάζοντος χαρακτήρα της νόσου, η διακοπή της αγωγής συνοδεύεται συνήθως από επαναπρόσληψη βάρους, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη μακροχρόνια παρακολούθηση της ασφάλειας και της διατήρησης του αποτελέσματος.
• Ερευνητικά κενά: Εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική έλλειψη δεδομένων για παιδιά ηλικίας κάτω των 12 ετών, καθώς και ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης της επίδρασης στις συννοσηρότητες, της σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας και των φαρμακογενετικών παραγόντων που καθορίζουν την εξατομικευμένη ανταπόκριση.

Παρουσιάζονται ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα και πλατφόρμες διαχείρισης της νόσου (BIO-STREAMS: bio-streams.eu, BigO: bigoprogram.eu, www.childhood-obesity.gr).

—

Συζήτηση: αξιολόγηση με ΔΜΣ, διάρκεια αγωγής και ο ρόλος της πρωτοβάθμιας φροντίδας Στο βίντεο από 27:22

Κατά τη συζήτηση που ακολούθησε την ομιλία, τέθηκαν κρίσιμα κλινικά και πρακτικά ερωτήματα σχετικά με την καθημερινή παιδιατρική πράξη:

Αξιοπιστία του δείκτη μάζας σώματος και μεταβολική βελτίωση χωρίς μεγάλη απώλεια βάρους

Τέθηκε το ερώτημα κατά πόσον ο ΔΜΣ αποτελεί επαρκή δείκτη για την εκτίμηση της βαρύτητας, της πορείας και της εξέλιξης της παχυσαρκίας, δεδομένου ότι η βελτίωση των συνηθειών διαβίωσης μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τους καρδιομεταβολικούς δείκτες ακόμη και χωρίς θεαματική πτώση του βάρους.

• Περιορισμοί και χρησιμότητα του ΔΜΣ: Ο ΔΜΣ αναγνωρίζεται ότι δεν αποτελεί τον πλέον ακριβή δείκτη ποσοτικοποίησης του σωματικού λίπους. Παράμετροι όπως η περίμετρος μέσης και η ανάλυση σύστασης σώματος παρέχουν σημαντική πρόσθετη πληροφόρηση. Ωστόσο, στην κλινική πράξη —και ιδιαίτερα στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ)— ο ΔΜΣ σε συνδυασμό με την ποσοστιαία μεταβολή του παραμένει το πιο άμεσο, πρακτικό και εφαρμόσιμο εργαλείο παρακολούθησης.
• Καρδιομεταβολικά οφέλη της αλλαγής τρόπου ζωής: Έχει αποδειχθεί ερευνητικά ότι η υιοθέτηση ποιοτικής διατροφής, η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και η ρύθμιση του ύπνου επιφέρουν άμεση βελτίωση στο λιπιδαιμικό προφίλ και στην αντίσταση στην ινσουλίνη. Το όφελος αυτό παρατηρείται όχι μόνο σε υπέρβαρα ή παχύσαρκα παιδιά, αλλά και σε παιδιά με φυσιολογικό ΔΜΣ.

Διάρκεια της φαρμακοθεραπείας, κίνδυνος επανάπαυσης και μακροπρόθεσμη διαχείριση

Συζητήθηκε ο προβληματισμός για τη διάρκεια χορήγησης των νεότερων φαρμάκων στους εφήβους, το ενδεχόμενο εξάρτησης ή ψυχολογικής επανάπαυσης της οικογένειας (εγκατάλειψη των προσπαθειών αλλαγής συνηθειών λόγω λήψης φαρμάκου), καθώς και η διαχείριση μετά την επίτευξη του στόχου.

• Συνδυασμός φαρμάκου και τρόπου ζωής: Τονίζεται κατηγορηματικά προς τους γονείς και τους ασθενείς ότι η έναρξη φαρμακοθεραπείας σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις υγιεινοδιαιτητικές αλλαγές. Η συμπεριφορική παρέμβαση στον τρόπο ζωής πρέπει να συνεχίζεται αδιάλειπτα.
• Στόχος της αγωγής: Ο ρόλος της φαρμακοθεραπείας είναι να λειτουργήσει ως επιταχυντής, βοηθώντας τον ασθενή να φτάσει ταχύτερα σε έναν φυσιολογικό ή ασφαλέστερο ΔΜΣ.
• Στρατηγική μετά την απώλεια βάρους: Μετά την επίτευξη του στόχου, επιδιώκεται η διατήρηση του αποτελέσματος μέσω της παγιωμένης αλλαγής τρόπου ζωής, ενδεχομένως με διακοπή των νεότερων ενέσιμων παραγόντων ή, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, μετάβαση σε ηπιότερη φαρμακευτική αγωγή συντήρησης (όπως η μετφορμίνη).

Ο κεντρικός ρόλος του παιδιάτρου στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο του γενικού παιδιάτρου στην ΠΦΥ ως συντονιστή («μαέστρου») της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης:

• Επαγρύπνηση και έγκαιρη διάγνωση: Ο παιδίατρος οφείλει να αξιολογεί διαχρονικά το βάρος, το ύψος και τον ΔΜΣ σε κάθε επίσκεψη ρουτίνας, ανεξάρτητα από το κύριο σύμπτωμα ή το αίτημα προσέλευσης.
• Εξοικείωση και κοινωνική αντίληψη: Επισημάνθηκε η τάση εξοικείωσης της κοινωνίας και των παιδιάτρων με αυξημένα σωματικά βάρη (λόγω της μεγάλης συχνότητας υπέρβαρων παιδιών στο περιβάλλον), γεγονός που καθυστερεί την αναγνώριση του προβλήματος. Απαιτείται προσεκτική χρήση και παρακολούθηση των καμπυλών ανάπτυξης.
• Θεσμική εμπλοκή: Υπογραμμίστηκε η ανάγκη η Πολιτεία να αναγνωρίσει τον καθοριστικό ρόλο των παιδιάτρων σε όλα τα επίπεδα φροντίδας (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια) και να τους εντάξει ενεργά στα εθνικά προγράμματα πρόληψης και αντιμετώπισης της παιδικής παχυσαρκίας.