Σακαλίδου Α. – Παιδίατρος – Σχολικός Εκφοβισμός και Συστάσεις Αντιμετώπισης (Bullying)

Εισαγωγή και νομοθετικό πλαίσιο Στο βίντεο από 00:00

Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) αποτελεί ένα φαινόμενο που απασχολεί τα παιδιά από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου έως και την ολοκλήρωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε μία ιδιαίτερα σοβαρή απειλή, ικανή να στιγματίσει και να ακολουθήσει το άτομο μέχρι την ενήλικη ζωή του.

Αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα του προβλήματος, η ελληνική πολιτεία θέσπισε τον Μάρτιο του 2023 τον Νόμο 5029/2023 με τίτλο: «Ζούμε Αρμονικά Μαζί – Σπάμε τη Σιωπή: Ρυθμίσεις για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και του εκφοβισμού στα σχολεία και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 10 Μαρτίου 2023).

Νομικός ορισμός ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου: «Κάθε μορφή σωματικής, λεκτικής, ψυχολογικής, συναισθηματικής, κοινωνικής, ρατσιστικής, σεξουαλικής, ηλεκτρονικής, διαδικτυακής ή άλλης βίας και παραβατικής συμπεριφοράς, που πλήττει τη σχολική κοινότητα και διαταράσσει την εκπαιδευτική διαδικασία, συνιστά ενδοσχολική βία και εκφοβισμό.»

Ο δράστης έχει σταθερό σκοπό να βλάψει το θύμα. Συχνά η συμπεριφορά ξεκινά με μία μορφή βίας (π.χ. λεκτική ή κοινωνική) και σταδιακά κλιμακώνεται σε άλλες μορφές. Ιδιαίτερα όταν υπεισέρχεται η διάσταση του διαδικτύου (cyberbullying), η σοβαρότητα και οι επιπτώσεις του φαινομένου εντείνονται κατακόρυφα.

—

Εννοιολογικός προσδιορισμός και ιστορική αναδρομή Στο βίντεο από 01:58

Ο σχολικός εκφοβισμός δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, καθώς παρατηρείται ήδη από την έναρξη της μαζικής εκπαίδευσης. Ο πρώτος επιστημονικός ορισμός διατυπώθηκε το 1978 στη Νορβηγία από τον Dr. Dan Olweus, καθηγητή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Μπέργκεν (Bergen), ο οποίος υπήρξε πρωτοπόρος στη μελέτη του φαινομένου διεθνώς.

Βασικά γνωρίσματα του εκφοβισμού

1. Ανισότητα δύναμης: Υφίσταται ασυμμετρία ισχύος μεταξύ των εμπλεκομένων, η οποία μπορεί να οφείλεται στη σωματική διάπλαση, την κοινωνική τάξη, το κύρος ή την αριθμητική υπεροχή.
2. Επανάληψη της επιβολής σε βάθος χρόνου: Δεν πρόκειται για μεμονωμένο συμβάν, αλλά για επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.

Αναλυτικότερα, ο σχολικός εκφοβισμός ορίζεται ως μία επαναλαμβανόμενη και εσκεμμένη επιθετική συμπεριφορά που αποσκοπεί στην πρόκληση βλάβης σε ένα άλλο παιδί. Λαμβάνει χώρα ως επί το πλείστον εντός του σχολικού περιβάλλοντος και χαρακτηρίζεται από τη διάρκεια, τη σοβαρότητα της απειλής και το μέγεθος του αντικτύπου στο θύμα.

Διαφοροποίηση εκφοβισμού και «πειράγματος»

Είναι κεφαλαιώδους σημασίας να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ εκφοβισμού και πειράγματος, καθώς οι δράστες συχνά χρησιμοποιούν το πείραγμα ως άλλοθι («ένα πείραγμα κάναμε»):

Χαρακτηριστικό	Πείραγμα (Teasing)	Σχολικός Εκφοβισμός (Bullying)
Σχέση συμμετεχόντων	Μεταξύ φίλων / ισότιμη σχέση	Ανισότητα δύναμης (σωματική, κοινωνική)
Πρόθεση	Χιούμορ, διασκέδαση, καλή διάθεση	Πρόθεση επιβολής, υποτίμησης ή βλάβης
Πρόκληση πόνου	Δεν περιλαμβάνει πρόκληση πόνου	Συστηματική πρόκληση σωματικού/ψυχικού πόνου
Επανάληψη	Περιστασιακό, σταματά αν ενοχληθεί	Επαναλαμβανόμενο και κλιμακούμενο

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν το πείραγμα καθίσταται επαναλαμβανόμενο και το θύμα αισθάνεται ότι εκλείπει το χιούμορ και η καλή προαίρεση, μεταπίπτοντας έτσι σε εκφοβισμό.

—

Επιδημιολογικά δεδομένα και η σύγχρονη πραγματικότητα Στο βίντεο από 03:26

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας (ΕΛ.ΑΣ.):

• Το 2024, η νεανική παραβατικότητα κατέγραψε αύξηση της τάξης του 46%.
• Σε καθημερινή βάση καταγγέλλονται κατά μέσο όρο 23 περιστατικά νεανικής παραβατικότητας.
• Η Ελλάδα κινείται πλέον στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ιστορικά βρισκόταν σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα παραβατικότητας ανηλίκων.
• Επισημαίνεται ότι από το 2019, με την τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα, δεν καταλογίζονται πράξεις σε ανηλίκους ηλικίας κάτω των 15 ετών.

Σύγκριση παραβατικότητας: παρελθόν έναντι παρόντος

Παράμετρος	Παλαιότερα	Σήμερα
Μέγεθος απειλής	Σημαντικά μικρότερο	Πολύ μεγαλύτερο, συχνά ανεξέλεγκτο
Κοινωνικός έλεγχος	Αυτορρύθμιση από το περιβάλλον / κοινότητα	Έλλειψη ορίων, αδιαφορία περιβάλλοντος
Προφίλ δραστών	Συνδεόταν κυρίως με παραμελημένους ανηλίκους	Νέοι που αναζητούν έντονες συγκινήσεις
Κουλτούρα	Μεμονωμένα συμβάντα	Ενεργά επιθετική κουλτούρα προς θεσμούς και πολίτες
Καταλύτης	—	Η πανδημία COVID-19 και ο εγκλεισμός

Μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων της πανδημίας, παρατηρήθηκε απότομη απελευθέρωση συσσωρευμένης ενέργειας και επιθετικότητας από τους εφήβους, με παράλληλη έξαρση της κατανάλωσης αλκοόλ και παράνομων ουσιών.

—

Αιτιολογικοί παράγοντες σχολικού εκφοβισμού Στο βίντεο από 05:13

Η αιτιοπαθογένεια του φαινομένου είναι πολυπαραγοντική και εντοπίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες:

1. Κοινωνικοί παράγοντες και ψηφιακό περιβάλλον

• Κοινωνικές παθογένειες: Κοινωνικές ανισότητες, έντονος εγωκεντρισμός, άρνηση αποδοχής της διαφορετικότητας και σοβαρή έλλειψη ενσυναίσθησης. Υπάρχουν υποομάδες που επιβραβεύουν την επιθετικότητα ως ένδειξη κοινωνικής ισχύος.
• Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και διαδίκτυο: Προβολή σκληρών προτύπων που εξοικειώνουν τα παιδιά με τη βία, καθώς και η συνεχής επιδίωξη επιδοκιμασίας μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης («likes»).
• Εφηβική ηλικία και βιολογία: Η εφηβεία συνοδεύεται από ορμονικές μεταβολές (όπως η δράση της τεστοστερόνης), οι οποίες, σε συνδυασμό με την έλλειψη ορίων, ευνοούν την εκδήλωση επιθετικών συμπεριφορών.
• Μουσικά πρότυπα (Rap / Trap): Σε αντίθεση με παλαιότερες μουσικές κουλτούρες, η σύγχρονη τραπ μουσική κυριαρχείται συχνά από στίχους που προβάλλουν την οπλοκατοχή, τη διακίνηση ναρκωτικών, τον σεξισμό και την επίδειξη πλούτου και βίας.

2. Οικογένεια

Η οικογένεια αποτελεί τον πρωταρχικό διαμορφωτή της συμπεριφοράς του παιδιού. Παρατηρούνται δύο δυσλειτουργικά άκρα:

• Υπερβολικά αυστηροί γονείς: Χρήση σωματικής ή λεκτικής βίας και τιμωρητικών μεθόδων, τις οποίες το παιδί μιμείται και αναπαράγει στο σχολείο.
• Υπερβολικά χαλαροί γονείς: Απουσία ορίων, έλλειψη επίβλεψης και πλήρης αδιαφορία, την οποία το παιδί εκλαμβάνει ως αποδοχή.
• Έλλειψη επιβράβευσης και αναγνώρισης: Όταν οι προσπάθειες του παιδιού δεν αναγνωρίζονται στο σπίτι, μπορεί να καταφύγει σε παραβατικές συμπεριφορές για να προσελκύσει την προσοχή των γονέων του.

Έρευνα Ι.Ψ.Σ.Υ. (σεπτέμβριος 2024)

Σε διαδικτυακή έρευνα του Ινστιτούτου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας (υπό τον Δρ. Θάνο Ασκητή) μέσω Facebook και Instagram σε δείγμα 367 ατόμων (71% ηλικίας 26–45 ετών, 68% γυναίκες, 76% τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, 64% έγγαμοι ή σε σχέση):

• Στο ερώτημα: «Κατά τη γνώμη σας η σημερινή ελληνική οικογένεια πληροί τις προϋποθέσεις μίας υγιούς κοινωνίας;»
• Το 87% απάντησε ΟΧΙ.
• Μόνο το 13% απάντησε ΝΑΙ.

3. Σχολικό περιβάλλον

• Επικράτηση υπερβολικής ανταγωνιστικότητας.
• Αδιαφορία για τη συναισθηματική κατάσταση των μαθητών.
• Ανοχή σε περιστατικά μικρής βίας, που οδηγεί στην κλιμάκωσή τους.
• Έλλειψη στοχευμένων προγραμμάτων αγωγής και κοινωνικών δεξιοτήτων.
• Αντιστροφή ρόλων: Καταγράφονται πλέον συχνά περιστατικά άσκησης εκφοβισμού και βίας από μαθητές προς εκπαιδευτικούς, γεγονός που αποδομεί το σχολικό κλίμα.

—

Κύρια χαρακτηριστικά του φαινομένου Στο βίντεο από 09:29

Σύμφωνα με τους ειδικούς ψυχικής υγείας:

1. Η βία είναι μόνο το σύμπτωμα: Δεν αποτελεί την πρωτογενή αιτία. Η εξήγηση πρέπει να αναζητηθεί στις ρίζες της κοινωνικοποίησης, στην οικογένεια και στην κοινότητα.
2. Κρίση αξιών: Κάθε κοινωνική και οικονομική κρίση καταλήγει σε κρίση αρχών και αξιών, πλήττοντας πρωτίστως τα πιο ευάλωτα μέλη, τους ανηλίκους.
3. Φαύλος κύκλος θύματος – θύτη: Υπάρχει συχνή εναλλαγή των ρόλων. Ένας σημαντικός αριθμός ανήλικων παραβατικών δραστών έχει υπάρξει στο παρελθόν θύμα κάποιας μορφής βίας ή παραμέλησης. Συνεπώς, προλαμβάνοντας τη θυματοποίηση, προλαμβάνεται έμμεσα και η μελλοντική παραβατικότητα.

—

Συνέπειες του σχολικού εκφοβισμού Στο βίντεο από 10:45

Οι επιπτώσεις του εκφοβισμού είναι πολυεπίπεδες και δεν περιορίζονται στη σχολική ηλικία.

Επιπτώσεις στα θύματα

• Σωματικές: Μώλωπες, ανεξήγητοι τραυματισμοί, ψυχοσωματικοί πονοκέφαλοι, κοιλιακά άλγη, διαταραχές ύπνου (εφιάλτες), διαταραχές πρόσληψης τροφής (ανορεξία).
• Ακαδημαϊκές: Σχολική άρνηση, δυσκολία συγκέντρωσης, απότομη πτώση της σχολικής επίδοσης.
• Κοινωνικές: Κοινωνική απόσυρση, απομόνωση, δυσκολία σύναψης υγιών διαπροσωπικών σχέσεων.
• Αυτοεικόνα: Σοβαρή μείωση της αυτοεκτίμησης, αισθήματα ανεπάρκειας, υπερευαισθησία στην κριτική.
• Ψυχολογικές: Συνεχής αμυντική στάση, γενικευμένο άγχος, φοβίες, εκδηλώσεις αντιδραστικής επιθετικότητας, κατάθλιψη και αυτοκτονικός ιδεασμός.

Επιπτώσεις στους δράστες (σε δεύτερο χρόνο)

• Συνέχιση και κλιμάκωση της παραβατικότητας στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή.
• Διαταραχές στις διαπροσωπικές και συζυγικές σχέσεις.
• Αυξημένη πιθανότητα κατάχρησης αλκοόλ και εξαρτησιογόνων ουσιών.
• Υψηλή συχνότητα άσκησης ενδοοικογενειακής βίας.

Τόσο για τα θύματα (συνέχιση θυματοποίησης) όσο και για τους θύτες (συνέχιση κακοποιητικών συμπεριφορών), οι συνέπειες μεταφέρονται επιβεβαιωμένα στην ενήλικη ζωή.

—

Στρατηγικές αντιμετώπισης και το ακρωνύμιο «ΠΕΖΑ» Στο βίντεο από 11:58

Προσέγγιση του παιδιού-θύματος

Η αντιμετώπιση προϋποθέτει την έγκαιρη αναγνώριση των αλλαγών στη συμπεριφορά του παιδιού από γονείς, εκπαιδευτικούς ή παιδιάτρους:

1. Διαθεσιμότητα κατάλληλου χρόνου και ασφαλούς τόπου: Συζήτηση χωρίς διακοπές και περισπασμούς.
2. Ενσυναίσθηση και ενεργητική ακρόαση: Ο ενήλικας οφείλει να ακούσει προσεκτικά, χωρίς να ασκεί κριτική, χωρίς να παραλληλίζει με δικά του βιώματα («όταν ήμουν εγώ στην ηλικία σου») και χωρίς να υποβαθμίζει το πρόβλημα.
3. Διερεύνηση λεπτομερειών: Τι ακριβώς συνέβη, ποιοι ήταν παρόντες, αν υπήρχαν παρατηρητές, αν υπάρχουν υποστηρικτικοί φίλοι.
4. Καταιγισμός ιδεών (Brainstorming): Αναζήτηση λύσεων ξεκινώντας από το τι προτείνει το ίδιο το παιδί.
5. Σχέδιο δράσης βήμα-βήμα: Σταδιακή διαχείριση με διαρκή υποστήριξη.

Η τεχνική επικοινωνίας «ΠΕΖΑ»

Εάν το παιδί αισθάνεται έτοιμο και ασφαλές να απευθυνθεί απευθείας στον δράστη όταν ηρεμήσει, καθοδηγείται να χρησιμοποιήσει το ακρωνύμιο ΠΕΖΑ:

• Π – Περιγράφω: Περιγραφή του συγκεκριμένου γεγονότος με αντικειμενικό τρόπο («Όταν εσύ κάνεις ή λες αυτό…»).
• Ε – Εκφράζω: Έκφραση των συναισθημάτων σε πρώτο πρόσωπο («Εγώ αισθάνομαι άσχημα / φόβο / ντροπή…»).
• Ζ – Ζητώ: Αίτημα διακοπής της πράξης με σαφή επιχειρήματα («Σου ζητώ / σου προτείνω να σταματήσεις, γιατί αυτό είναι άδικο και δεν θα σου άρεσε να στο κάνω εγώ…»).
• Α – Αποτέλεσμα: Προσδιορισμός θετικής διεξόδου («Εάν σταματήσεις, θα προσπαθήσω κι εγώ να σε βοηθήσω / να συνεργαστούμε…»).

—

Θεσμικά εργαλεία, ψηφιακές πλατφόρμες και νομοθετικές πρωτοβουλίες Στο βίντεο από 14:07

Τα τελευταία έτη έχουν αναπτυχθεί εξειδικευμένα θεσμικά και τεχνολογικά εργαλεία για την πρόληψη και την παρέμβαση:

1. Πλατφόρμα «Φιλία» (Υπουργείο Παιδείας, 8/9/2022): Εθνικό σχέδιο δράσης πέντε επιπέδων που περιλαμβάνει:
   • Ορισμό υπευθύνου σε κάθε σχολική μονάδα.
   • Συγκρότηση ομάδων κρούσης σε επίπεδο διευθύνσεων εκπαίδευσης.
   • Επιμορφωτικά προγράμματα για εκπαιδευτικούς.
   • Πλατφόρμα καταγραφής περιστατικών.
   • Διάθεση ειδικού οδηγού διαχείρισης κρίσεων.
2. Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας (6 Μαρτίου): Ετήσια ημέρα ευαισθητοποίησης με κεντρικό μήνυμα: «Μίλα, μη φοβάσαι, μη μένεις αμέτοχος, είσαι πιο δυνατός από τη βία – Stop Bullying».
3. Πλατφόρμα Stop-bullying.gov.gr (σε λειτουργία από τον Μάρτιο του 2024): Επίσημη πλατφόρμα του Υπουργείου Παιδείας για ανώνυμη ή επώνυμη αναφορά και καταγγελία περιστατικών εκφοβισμού. Πρόσβαση έχουν μαθητές και γονείς, ενώ οι αποδέκτες των αναφορών φτάνουν έως τα ανώτερα κλιμάκια της εκπαίδευσης.
4. Εγκύκλιος Υπουργείου Παιδείας (28/2/2024): Υποχρέωση των σχολικών μονάδων να αφιερώνουν τουλάχιστον δύο διδακτικές ώρες σε δράσεις ευαισθητοποίησης και συζητήσεις για την ενδοσχολική βία. Το υπουργείο υπογραμμίζει ότι ο εκφοβισμός είναι ομαδικό φαινόμενο και αφορά εξίσου τους παρατηρητές (μαθητές ή ενήλικες).
5. Εφαρμογή «Live Without Bullying»: Διαδικτυακή πλατφόρμα δωρεάν και ανώνυμης συμβουλευτικής μέσω chat. Απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 10–18 ετών, γονείς και εκπαιδευτικούς («Υπάρχουν λύσεις, αρκεί να μιλάς»).
6. Εφαρμογή «Safe.Youth» (ΕΛ.ΑΣ.): Καινοτόμος εφαρμογή για smartphones με στοχευμένο ενημερωτικό υλικό ανά ηλικιακή ομάδα (12–14, 15–18, 18+), δυνατότητα υποβολής καταγγελιών, πλήκτρο έκτακτης ανάγκης (Emergency Button) για ανηλίκους 12–18 ετών και άμεση τηλεφωνική σύνδεση με το «100» και το «10201».
7. Kids Wallet (5/5/2025): Πρωτοβουλία του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Δημήτρης Παπαστεργίου) που συνδυάζει γονικό έλεγχο, επιβεβαίωση ηλικίας και ψηφιακή ταυτότητα ανηλίκου για ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο.

—

Προκλήσεις, ανάγκες και διεθνής εμπειρία Στο βίντεο από 17:04

Παρά τις αξιόλογες θεσμικές προσπάθειες, παραμένουν σημαντικά κενά στη διαχείριση του φαινομένου:

• Ανάγκη μη τιμωρητικών μεθόδων: Η αποκλειστικά τιμωρητική διαχείριση παρέχει μόνο πρόσκαιρη ύφεση και συχνά ανατροφοδοτεί αισθήματα εκδίκησης. Απαιτείται παράλληλη ψυχολογική υποστήριξη και εκπαίδευση του θύτη σε δεξιότητες ενσυναίσθησης.
• Ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό: Σήμερα στα ελληνικά σχολεία αντιστοιχεί μόλις ένας κοινωνικός λειτουργός και ένας ψυχολόγος ανά πέντε σχολικές μονάδες. Επιπλέον, το προσωπικό αυτό δεν είναι μόνιμο, με αποτέλεσμα να μην προλαβαίνει να αναπτύξει σταθερές σχέσεις εμπιστοσύνης με τους μαθητές.
• Ασαφές νομικό πλαίσιο εκπαιδευτικών: Οι εκπαιδευτικοί συχνά διστάζουν να παρέμβουν αποφασιστικά, καθώς νιώθουν νομικά απροστάτευτοι απέναντι σε αντεγκλήσεις και νομικές διώξεις.

Διεθνή επιτυχημένα πρότυπα: το πρόγραμμα KiVa

Στη Φινλανδία εφαρμόζεται εδώ και χρόνια το πρόγραμμα KiVa, ένα ολοκληρωμένο, πολυετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει συνεχή εκπαίδευση μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων, με τεκμηριωμένη μακροχρόνια μείωση των περιστατικών εκφοβισμού. Αντίστοιχα συστηματικά προγράμματα εφαρμόζονται με επιτυχία στη Νορβηγία (ήδη από τη δεκαετία του 1980) και στη Νέα Ζηλανδία.

—

Προβολή του ενημερωτικού βίντεο της εθνικής εκστρατείας κατά του εκφοβισμού Στο βίντεο από 20:03

Ολοκληρώνοντας την ανάλυση των παρεμβάσεων, τονίζεται ότι μέχρις ότου εδραιωθεί μία ολιστική και αποτελεσματική θεσμική λύση, οποιοσδήποτε βρεθεί μάρτυρας σε ανάλογα περιστατικά βίας δεν επιτρέπεται να παραμείνει αμέτοχος παρατηρητής. Στο πλαίσιο αυτό, προβάλλεται το επίσημο κοινωνικό σποτ της εκστρατείας ευαισθητοποίησης του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.

Το κοινωνικό μήνυμα: αναγνώριση, σιωπή και αναφορά μέσω του stop-bullying.gov.gr Στο βίντεο από 20:20

Το δραματοποιημένο οπτικοακουστικό μήνυμα αποτυπώνει με ρεαλισμό τις πολλαπλές πτυχές του σχολικού εκφοβισμού και τη δυναμική που αναπτύσσεται μεταξύ θύματος, δραστών, παρατηρητών και οικογένειας:

Η δυναμική της σιωπής στο οικογενειακό περιβάλλον

Η σκηνή εκκινεί σε ένα οικογενειακό σαλόνι, όπου η τηλεόραση μεταδίδει δελτίο ειδήσεων με θέμα ένα νέο περιστατικό άγριας βίας μεταξύ ανηλίκων: ομάδα τεσσάρων 15χρονων μαθητών επιτέθηκε με ιδιαίτερη σφοδρότητα σε συμμαθητή τους σε κεντρικό δρόμο απέναντι από το σχολείο τους, παρουσία περαστικών και ανοιχτών καταστημάτων. Ο πατέρας ρωτά τον έφηβο γιο του εάν έχει υποπέσει στην αντίληψή του κάποιο σχετικό γεγονός στο σχολείο. Ο έφηβος, εμφανώς ταραγμένος και αποσυρμένος στον εαυτό του, αρνείται κατηγορηματικά («Εγώ; Όχι, σιγά μην κάτσω»), ενώ το ρεπορτάζ συνεχίζει περιγράφοντας ότι οι δράστες έριξαν το θύμα στο έδαφος, το χτυπούσαν με γροθιές και κλωτσιές και διέφυγαν πριν από την άφιξη της αστυνομίας. Η μητέρα και ο μεγαλύτερος αδελφός εκφράζουν απορία ή αδιαφορία («Σιγά μην ασχοληθώ με αυτά τα μωρά»), υπογραμμίζοντας το έλλειμμα επικοινωνίας και τη δυσκολία των γονέων να αντιληφθούν εγκαίρως τα προειδοποιητικά σημεία.

Η συστηματική κακοποίηση και ο ρόλος των παρατηρητών

Μέσα από αναδρομικές σκηνές (flashbacks) αποκαλύπτεται η τραυματική πραγματικότητα που βιώνει καθημερινά ο μαθητής εντός του σχολικού χώρου:

• Λεκτική βία και προσβολές: Μαθητές τον χλευάζουν στο προαύλιο («Τι φλώρος είσαι», «Θα κλάψει ο μικρός;», «Τι θες, τη μανούλα σου;», «Ρε σιχαμάρα»).
• Σωματικός εκφοβισμός και παρενόχληση: Στις σκάλες και στους διαδρόμους του σχολείου, ομάδα μαθητών τού αποσπά και πετά τη σχολική τσάντα, ρίχνει τα βιβλία του στο πάτωμα, τον σπρώχνει βίαια και τον αναγκάζει να πέσει κάτω υπό τα γέλια και τις ειρωνείες των παριστάμενων συμμαθητών.
• Σωματική επίθεση και ψηφιακή διαπόμπευση: Σε κλειστό χώρο του σχολείου, οι δράστες τον εγκλωβίζουν και τον χτυπούν επανειλημμένα, αγνοώντας τις εκκλήσεις του («Σταμάτα, πονάει!» — «Δε με νοιάζει αν πονάει!»). Ταυτόχρονα, άλλοι παρόντες μαθητές λειτουργούν ως ενεργοί παρατηρητές, καταγράφοντας τον ξυλοδαρμό με τις κάμερες των έξυπνων κινητών τηλεφώνων τους (smartphones) για να διακινήσουν το οπτικό υλικό.

Η αποκάλυψη και η αναζήτηση βοήθειας

Στην καταληκτική σκηνή, η μητέρα εισέρχεται στο δωμάτιο του γιου της και παρατηρεί τα εμφανή σωματικά ίχνη της κακοποίησης (μώλωπες και εκδορές στον λαιμό και στο πρόσωπο). Ο μαθητής καταρρέει συναισθηματικά και ομολογεί την αλήθεια: «Εμένα χτύπησαν… Μαμά, δεν αντέχω άλλο». Η μητέρα τον αγκαλιάζει προστατευτικά, επισφραγίζοντας την έξοδο από το καθεστώς του φόβου και της απομόνωσης.

Το μήνυμα δράσης της Πολιτείας

Το ενημερωτικό μήνυμα κλείνει με σαφείς κατευθύνσεις προς τους ανηλίκους και την εκπαιδευτική κοινότητα:

• «Για να σπάσει ο κύκλος της βίας, πρέπει να μιλήσεις πρώτα εσύ.»
• Κάθε μαθητής που υφίσταται ή παρατηρεί φαινόμενα εκφοβισμού καλείται να επισκεφθεί τον ιστότοπο stop-bullying.gov.gr και να υποβάλει αναφορά περιστατικού.
• Η σχολική μονάδα, σε συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα ειδικών, αναλαμβάνει τη διαχείριση της κατάστασης με απόλυτη ασφάλεια και εχεμύθεια έως την οριστική της επίλυση.
• Το σύνθημα της καμπάνιας υπενθυμίζει: «Μην ανέχεσαι το bullying. Μίλα, μπορείς. Μαζί μπορούμε να βάλουμε τέλος στον σχολικό εκφοβισμό.» (Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με την υποστήριξη του Onassis Foundation).

Σχολιασμός του προεδρείου και αποφώνηση της συνεδρίας Στο βίντεο από 23:59

Μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασης και την προβολή του βίντεο, ο συντονιστής του προεδρείου ευχαριστεί θερμά την εισηγήτρια, επισημαίνοντας τον συγκλονιστικό και αφυπνιστικό χαρακτήρα του οπτικοακουστικού υλικού. Τονίζεται η κρίσιμη ανάγκη να κινητοποιηθούν όλοι οι παιδίατροι και οι εμπλεκόμενοι επαγγελματίες υγείας, προκειμένου να εγκύψουν ουσιαστικά στο ζήτημα του σχολικού εκφοβισμού και να προστατεύσουν αποτελεσματικά τα παιδιά.

Διαπιστώνεται ότι η εισήγηση κάλυψε το αντικείμενο με απόλυτη σαφήνεια και πληρότητα, χωρίς να τεθούν ερωτήσεις από το ακροατήριο. Το προεδρείο καλεί τους παιδιάτρους να συγκρατήσουν τα σαφή μηνύματα της ομιλίας και να τα εφαρμόσουν στην καθημερινή κλινική και συμβουλευτική πράξη, ολοκληρώνοντας με αυτόν τον τρόπο τη συνεδρία.