Παπαγεωργίου Ε. – Οφθαλμίατρος – Το Κόκκινο Μάτι στην Παιδική Ηλικία

Εισαγωγή και επιδημιολογικά δεδομένα Στο βίντεο από 00:00

Το κόκκινο μάτι αποτελεί το συχνότερο οφθαλμολογικό σύμπτωμα στα τμήματα επειγόντων περιστατικών (ΤΕΠ) και στα εξωτερικά ιατρεία. Αντιπροσωπεύει έως και το 6% του συνόλου των παιδιατρικών επισκέψεων και περίπου το 15% των παιδιατρικών οφθαλμολογικών επισκέψεων.

Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων η αιτία είναι καλοήθης και αφορά απλές επιπεφυκίτιδες, ωστόσο υφίστανται και επείγουσες καταστάσεις οι οποίες είναι απειλητικές τόσο για την όραση όσο και για τη γενική υγεία του παιδιού, καθώς ενδέχεται να υποκρύπτουν συστηματικές συσχετίσεις. Στόχος της διαγνωστικής προσέγγισης από τον παιδίατρο δεν είναι η άσκηση εξειδικευμένης οφθαλμολογίας, αλλά η ασφαλής αναγνώριση των περιστατικών που απαιτούν άμεση παραπομπή σε οφθαλμίατρο και η σωστή διαχείριση των καταστάσεων που μπορούν να αντιμετωπιστούν πρωτοβάθμια στο παιδιατρικό ιατρείο.

Διαγνώσεις που δεν πρέπει να διαλάθουν (Can't miss diagnoses) Στο βίντεο από 01:06

Κατά την προσέγγιση ενός παιδιού με ερυθρό οφθαλμό, ο κλινικός οφείλει να αποκλείσει πρωτίστως τις καταστάσεις υψηλού κινδύνου (red flags):

• Ερπητική κερατίτιδα (herpetic keratitis)
• Έλκος κερατοειδούς (corneal ulcer)
• Κυτταρίτιδα κόγχου (orbital cellulitis)
• Τραυματική ρήξη βολβού (globe rupture / penetrating trauma)
• Ραγοειδίτιδα συσχετιζόμενη με νεανική ιδιοπαθή αρθρίτιδα (uveitis associated with juvenile idiopathic arthritis)
• Παιδική κακοποίηση (non-accidental injury)

Διαγνωστική προσέγγιση: το ιστορικό Στο βίντεο από 01:37

Η συνδυασμένη εκτίμηση ενός στοχευμένου ιστορικού και μιας αδρής κλινικής εξέτασης στο ιατρείο επιτρέπει την επίτευξη της ορθής διάγνωσης σε ποσοστό έως και 90%. Τα κρίσιμα ερωτήματα που πρέπει να τίθενται είναι:

1. Τρόπος έναρξης:
   • Οξεία έναρξη: Συνήθως υποδηλώνει τραυματισμό, είσοδο ξένου σώματος ή οξεία λοίμωξη.
   • Σταδιακή έναρξη: Προσανατολίζει περισσότερο προς αλλεργική επιπεφυκίτιδα ή υποξεία/χρόνια φλεγμονή.
2. Εντόπιση (ετερόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη):
   • Ετερόπλευρη προσβολή: Υποδηλώνει τραύμα, ξένο σώμα ή ερπητική λοίμωξη.
   • Αμφοτερόπλευρη προσβολή: Χαρακτηρίζει κυρίως τις ιογενείς και αλλεργικές επιπεφυκίτιδες (συχνά με ασύμμετρη έναρξη).
3. Χαρακτήρας εκκρίσεων:
   • Υδαρείς (νερούλες): Ιογενής αιτιολογία.
   • Πυώδεις ή βλεννοπυώδεις (κιτρινοπράσινες): Βακτηριακή αιτιολογία.
   • Ινώδεις / βλεννώδεις (σαν νημάτια): Αλλεργική αιτιολογία.
4. Άλγος ή απλή ενόχληση:
   • Έντονος πόνος (άλγος): Αποτελεί ένδειξη προσβολής του κερατοειδούς (τραύμα, ξένο σώμα, έλκος) ή ενδοφθάλμιας φλεγμονής (ραγοειδίτιδα).
   • Αίσθημα ξένου σώματος ή ήπια ενόχληση: Χαρακτηρίζει συνήθως την απλή επιπεφυκίτιδα.
5. Θάμβος όρασης: Αποτελεί απόλυτο red flag. Οποιαδήποτε μείωση της οπτικής οξύτητας σηματοδοτεί σοβαρή ενδοφθάλμια βλάβη ή βλάβη του κερατοειδούς.
6. Φωτοφοβία: Ένδειξη προσβολής του κερατοειδούς ή ραγοειδίτιδας.

Κλινική εξέταση στο παιδιατρικό ιατρείο Στο βίντεο από 03:42

Η βασική οφθαλμολογική εκτίμηση από τον παιδίατρο περιλαμβάνει πέντε βασικά βήματα:

1. Έλεγχος οπτικής οξύτητας: Μέτρηση με πίνακες (charts) κατάλληλους για την ηλικία του παιδιού, μονοφθαλμικά (κλείσιμο ενός οφθαλμού κάθε φορά). Συχνά ο παιδίατρος είναι ο πρώτος που ανιχνεύει μονόπλευρη μείωση όρασης.
2. Έλεγχος κορών: Έλεγχος μεγέθους, σχήματος και αντίδρασης στο φως. Μια κόρη με ασύμμετρο ή δίκην «σταγόνας» σχήμα μετά από τραύμα υποδηλώνει διατιτραίνον τραύμα με πρόπτωση ίριδας.
3. Κατανομή της ερυθρότητας:
   • Διάχυτη υπεραιμία επιπεφυκότα: Συνηθέστερη σε επιπεφυκίτιδες.
   • Περικεράτια ένεση (ciliary injection): Έντονη ερυθρότητα συγκεντρωμένη κυκλικά γύρω από τον κερατοειδή (σκληροκερατοειδές όριο). Υποδηλώνει προσβολή βαθύτερων δομών, κερατίτιδα ή ραγοειδίτιδα.
4. Εξέταση βλεφάρων και αναστροφή άνω βλεφάρου: Η αναστροφή του άνω βλεφάρου πραγματοποιείται εύκολα με τη χρήση μίας βατονέτας, επιτρέποντας τον εντοπισμό ξένων σωμάτων που επικολλούνται στον ταρσικό επιπεφυκότα.
5. Χρώση με φλουορεσκεΐνη (fluorescein): Χρήση ειδικών αποστειρωμένων χάρτινων ταινιών φλουορεσκεΐνης. Μετά από ενστάλαξη τεχνητών δακρύων στην ταινία, ακουμπάται απαλά ο κάτω επιπεφυκότας. Με τη χρήση του μπλε φίλτρου κοβαλτίου (cobalt blue) του οφθαλμοσκοπίου, οι περιοχές λύσης της συνέχειας του επιθηλίου του κερατοειδούς προσλαμβάνουν έντονο πράσινο φθορίζοντα χρωματισμό.

Ιογενής επιπεφυκίτιδα Στο βίντεο από 05:37

Αποτελεί τη συχνότερη μορφή επιπεφυκίτιδας στα παιδιά («το κοινό κρυολόγημα των ματιών»).

Κλινική εικόνα

• Συχνά ξεκινά από τον έναν οφθαλμό και μεταδίδεται ταχέως στον άλλο.
• Συνοδεύει ή έπεται λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος.
• Υδαρείς εκκρίσεις, συνοδευόμενες από οίδημα βλεφάρων.
• Βλέφαρα «κολλημένα» κατά την πρωινή αφύπνιση (δημιουργώντας έντονο άγχος στους γονείς).
• Σχηματισμός θυλακίων στον επιπεφυκότα του κάτω βλεφάρου.
• Χαρακτηριστική προωτιαία λεμφαδενοπάθεια (επώδυνος διογκωμένος λεμφαδένας έμπροσθεν του τράγου).
• Πιθανή εμφάνιση λεπτών υποεπιθηλιακών θολεροτήτων στον κερατοειδή.
• Εξαιρετικά υψηλή μεταδοτικότητα.

Αντιμετώπιση

• Είναι αυτοπεριοριζόμενη λοίμωξη με διάρκεια 1–2 εβδομάδων.
• Όχι αντιβιοτικά κολλύρια: Δεν προσφέρουν καμία θεραπευτική αξία και δεν ενδείκνυνται.
• Σχολαστικός καθαρισμός των εκκρίσεων με φυσιολογικό ορό.
• Συχνή ενστάλαξη τεχνητών δακρύων (ιδανικά τοποθετημένων στο ψυγείο για δροσιστική, ανακουφιστική δράση).
• Εφαρμογή κρύων κομπρεσών στα βλέφαρα.
• Αυστηρή ατομική υγιεινή: αποφυγή κοινής χρήσης πετσετών και μαξιλαροθηκών.
• Αποχή από το σχολείο έως ότου υφεθούν οι εκκρίσεις, προς αποφυγή επιδημικών εξάρσεων.

Βακτηριακή επιπεφυκίτιδα Στο βίντεο από 06:56

Είναι λιγότερο συχνή από την ιογενή σε παιδιά ηλικίας άνω του 1 έτους.

Αιτιολογία και κλινική εικόνα

• Συνηθέστερα παθογόνα: Streptococcus pneumoniae και Haemophilus influenzae.
• Κλινική εκδήλωση με άφθονη πυώδη ή βλεννοπυώδη έκκριση, κιτρινοπράσινου χρώματος.
• Έντονα κολλημένα βλέφαρα το πρωί.
• Συνήθως αμφοτερόπλευρη εντόπιση.
• Ο κερατοειδής παραμένει διαυγής (φυσιολογικός), χωρίς συνοδό προσβολή.

Θεραπευτική διαχείριση

• Παρότι συχνά αυτοπεριορίζεται (περίπου 50% ίαση εντός 5 ημερών χωρίς θεραπεία), η χορήγηση τοπικής αντιβιοτικής αγωγής επιταχύνει την ίαση και ελαχιστοποιεί τον χρόνο μετάδοσης.
• Ενδείκνυται τοπικό αντιβιοτικό κολλύριο ευρέος φάσματος για 5–7 ημέρες, 2–3 φορές την ημέρα:
  • Τομπραμυκίνη (tobramycin)
  • Αζιθρομυκίνη (azithromycin)
  • Φουσιδικό οξύ (fusidic acid)
  • Φθοριοκινολόνες (fluoroquinolones), σε ανθεκτικές περιπτώσεις
• Χλωραμφενικόλη (chloramphenicol): Υπάρχει διεθνής επιφυλακτικότητα και αποφυγή χρήσης της (ιδίως στις ΗΠΑ) λόγω της σπάνιας αλλά δυνητικά θανατηφόρου συσχέτισης με ιδιοσυγκρασιακή απλαστική αναιμία.
• Καλλιέργεια επιπεφυκοτικού επιχρίσματος: Δεν συστήνεται ως ρουτίνα στην πρωτοβάθμια πράξη, καθώς τα αποτελέσματα συχνά επηρεάζονται από επιμολύνσεις και καθυστερούν την έναρξη της θεραπείας.

Βλεφαρίτιδα, κριθή και χαλάζιο Στο βίντεο από 08:26

Βλεφαρίτιδα (blepharitis)

Αποτελεί συχνά υποδιαγνωσκόμενη αιτία (the overlooked cause) υποτροπιάζουσας ερυθρότητας και επιπεφυκίτιδας στα παιδιά.

• Ευρήματα: Χρόνια φλεγμονή του βλεφαρικού χείλους, υπεραιμία και συσσώρευση λεπιδοειδούς/κρουστώδους υλικού στη βάση των βλεφαρίδων («κολλάρο» γύρω από τις ρίζες των τριχών).
• Αντιμετώπιση:
  • Καθημερινή υγιεινή των βλεφάρων: Χρήση εξειδικευμένων οφθαλμολογικών μαντηλιών (π.χ. Blephaclean), αφρών καθαρισμού (π.χ. Naviblef, OptoFresh) ή αραιωμένου παιδικού σαμπουάν. Τα ειδικά μαντηλάκια εξασφαλίζουν καλύτερη συμμόρφωση στα παιδιά σε σύγκριση με το τρίψιμο με σαμπουάν.
  • Εφαρμογή χλιαρών κομπρεσών για τη ρευστοποίηση των εκκρίσεων των αδένων.
  • Τοπική εφαρμογή αντιβιοτικής αλοιφής (π.χ. τομπραμυκίνη ή συνδυασμός τομπραμυκίνης-δεξαμεθαζόνης για βραχύ διάστημα επί έντονης φλεγμονής).

Διαφορική διάγνωση κριθής και χαλαζίου

Χαρακτηριστικό	Κριθή (hordeolum)	Χαλάζιο (chalazion)
Μηχανισμός	Οξεία πυογόνος φλεγμονή/λοίμωξη (μεϊβομιανού αδένα ή θυλάκου βλεφαρίδας)	Χρόνια, στείρα λιποκοκκιωματώδης φλεγμονή μεϊβομιανού αδένα
Κλινική εικόνα	Επώδυνο, ερυθηματώδες οίδημα βλεφαρικού χείλους, πιθανό πυώδες έκκριμα	Ανώδυνο (ή ελάχιστα ευαίσθητο), περιγεγραμμένο οζίδιο/κύστη, χωρίς έκκριμα
Εντόπιση / Αριθμός	Συνήθως μονήρης	Μονήρες ή πολλαπλά, τάση για υποτροπές και χρονιότητα
Συντηρητική θεραπεία	Χλιαρές κομπρέσες, τοπική αντιβιοτική αλοιφή, υγιεινή βλεφάρων	Χλιαρές κομπρέσες, μαλάξεις, τοπικά αντιβιοτικά
Συστηματική αγωγή	Συνήθως δεν απαιτείται	Αζιθρομυκίνη από του στόματος (σε χαμηλή δόση): 5 mg/kg/ημέρα, μία φορά ημερησίως, για παρατεταμένο διάστημα (έως και 3 εβδομάδες)
Επεμβατική αντιμετώπιση	Σπανίως παροχέτευση αν διαπυηθεί αυτόματα	Χειρουργική διάνοιξη και απόξεση επί εμμονής

Αλλεργική επιπεφυκίτιδα Στο βίντεο από 10:44

Ιδιαίτερα συχνή οντότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από εποχιακή έξαρση κατά τους εαρινούς μήνες (Μάρτιο – Απρίλιο).

Κλινικά σημεία

• Έντονος κνησμός (pruritus): Αποτελεί το παθογνωμονικό σύμπτωμα. Εάν απουσιάζει ο κνησμός, η διάγνωση της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας τίθεται υπό ισχυρή αμφισβήτηση.
• Αμφοτερόπλευρη ερυθρότητα και οίδημα βλεφάρων.
• Υδαρείς ή χαρακτηριστικά κολλώδεις/ινώδεις εκκρίσεις.
• Χύμωση (chemosis): Έντονο οίδημα του επιπεφυκότα, ο οποίος ανασηκώνεται παίρνοντας τη μορφή ζελατινώδους «φουσκάλας».
• Συχνή συνύπαρξη με ατοπική προδιάθεση (αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα, ατοπική δερματίτιδα).

Κλινικοί τύποι

1. Εποχιακή αλλεργική επιπεφυκίτιδα (Seasonal): Σχετίζεται κυρίως με γύρεις δέντρων και αγρωστωδών (άνοιξη).
2. Ολοετής / Διαρκής (Perennial): Σχετίζεται με ενδοοικιακά αλλεργιογόνα (ακάρεα σκόνης, τρίχωμα κατοικιδίων).
3. Εαρινή κερατοεπιπεφυκίτιδα (Vernal keratoconjunctivitis – VKC): Σοβαρή, δυνητικά απειλητική για την όραση μορφή. Παρατηρείται χαρακτηριστική ζελατινοειδής υπερπλασία στο σκληροκερατοειδές όριο με λευκές κηλίδες (κηλίδες Horner-Trantas), καθώς και γιγάντιες θηλές στον επιπεφυκότα του άνω βλεφάρου (εμφάνιση «πλακόστρωτου»), οι οποίες μπορεί να απαιτήσουν ακόμα και χειρουργική αφαίρεση.
4. Ατοπική κερατοεπιπεφυκίτιδα (Atopic): Εμφανίζεται σε παιδιά με σοβαρή ατοπική δερματίτιδα.

Θεραπευτική προσέγγιση

• Αποφυγή αλλεργιογόνων και μη φαρμακευτικά μέτρα:
  • Χρήση γυαλιών ηλίου σε εξωτερικούς χώρους: προστατεύουν από την πρόσκρουση αλλεργιογόνων και μειώνουν την εξάτμιση της δακρυϊκής στοιβάδας.
  • Άμεση αλλαγή ενδυμάτων και πλύσιμο χεριών και προσώπου κατά την επιστροφή στο σπίτι.
  • Αερισμός της οικίας αποκλειστικά νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ, όχι τις μεσημβρινές ώρες υψηλής κυκλοφορίας γύρης.
  • Εφαρμογή κρύων κομπρεσών.
• Τοπική φαρμακοθεραπεία:
  • Τοπικά αντιισταμινικά και σταθεροποιητές μαστοκυττάρων (σε παιδιά >2–3 ετών): χρωμογλυκικό νάτριο (sodium cromoglycate), λεβοκαβαστίνη (levocabastine), ολοπαταδίνη (olopatadine), κετοτιφένη (ketotifen).
  • Τοπικά κορτικοστεροειδή: Χορηγούνται αποκλειστικά σε βαριές περιπτώσεις, για βραχύ χρονικό διάστημα και μόνο υπό την παρακολούθηση οφθαλμιάτρου, λόγω κινδύνου γλαυκώματος και καταρράκτη.
  • Ανοσοτροποποιητικοί παράγοντες (επί ανθεκτικών μορφών από οφθαλμίατρο): τοπική κυκλοσπορίνη (cyclosporine) ή τακρόλιμους (tacrolimus).

Υπόσφαγμα (αιμορραγία υπό τον επιπεφυκότα) Στο βίντεο από 13:30

Το υπόσφαγμα (subconjunctival hemorrhage) παρουσιάζει θορυβώδη κλινική εικόνα που τρομάζει τους γονείς, ωστόσο η πραγματική του βαρύτητα είναι μηδαμινή («looks worse than it is»).

• Χαρακτηριστικά: Περιγεγραμμένη, έντονα ερυθρή περιοχή κάτω από τον επιπεφυκότα με σαφή όρια, χωρίς πόνο, χωρίς εκκρίσεις και με απολύτως φυσιολογική οπτική οξύτητα.
• Αιτιολογία: Συχνότερα αυτόματο μετά από έντονη αύξηση της ενδοθωρακικής πίεσης (παροξυσμικός βήχας, έμετος, έντονη σωματική καταπόνηση), ή μετά από ασήμαντο μικροτραυματισμό.
• Πορεία: Πλήρης αυτόματη απορρόφηση εντός 1 έως 3 εβδομάδων. Απαιτείται μόνο καθησυχασμός της οικογένειας.
• Πότε απαιτείται έλεγχος: Επί υποτροπιαζόντων επεισοδίων ή εκτεταμένης αμφοτερόπλευρης αιμορραγίας, επιβάλλεται αιματολογικός έλεγχος για διαταραχές της πηκτικότητας, καθώς και διερεύνηση για πιθανή παιδική κακοποίηση (μη τυχαίος τραυματισμός).

Ερπητική κερατίτιδα (HSV keratitis) Στο βίντεο από 14:16

Πρόκειται για εξαιρετικά σοβαρή διάγνωση που δεν επιτρέπεται να διαλάθει. Στα παιδιά η πρωτολοίμωξη μπορεί να εκδηλωθεί ως βλεφαροεπιπεφυκίτιδα, ενώ η προσβολή του κερατοειδούς είναι δυνητικά καταστροφική.

• Συμπτώματα: Ετερόπλευρη οφθαλμική υπεραιμία, έντονο άλγος (το μάτι πονάει, δεν έχει απλώς ενόχληση), έντονη φωτοφοβία και μείωση της όρασης. Πιθανό ιστορικό προηγούμενων ερπητικών εκδηλώσεων.
• Διάγνωση: Ενστάλαξη φλουορεσκεΐνης και εξέταση με μπλε φως αποκαλύπτει το χαρακτηριστικό δενδριτικό έλκος (dendritic ulcer), με διακλαδιζόμενη μορφολογία δίκην κλαδιών δέντρου.
• Μείζων προειδοποίηση: Απαγορεύεται απολύτως η χορήγηση κορτικοστεροειδών κολλυρίων (π.χ. συνδυασμός τομπραμυκίνης-δεξαμεθαζόνης) σε υποψία ή παρουσία ερπητικής κερατίτιδας. Η χρήση κορτιζόνης επιταχύνει τον πολλαπλασιασμό του ιού, μετατρέπει το δενδριτικό έλκος σε γεωγραφικό, προκαλεί διάτρηση του κερατοειδούς και μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη τύφλωση.
• Αντιμετώπιση: Άμεση παραπομπή στον οφθαλμίατρο για έναρξη τοπικής και συστηματικής αντιιικής αγωγής (ακικλοβίρη).

Τραυματική απόπτωση επιθηλίου κερατοειδούς (corneal abrasion) Στο βίντεο από 15:23

Συχνότατο συμβάν στην παιδική ηλικία συνεπεία νυγμού, εκδοράς από νύχι ή εισόδου αντικειμένων κατά το παιχνίδι.

• Συμπτωματολογία: Αιφνίδιο έντονο άλγος, υδαρής δακρύρροια, βλεφαρόσπασμος (το παιδί αρνείται πεισματικά να ανοίξει το μάτι) και φωτοφοβία.
• Διάγνωση: Μετά από εφαρμογή φλουορεσκεΐνης, η περιοχή της επιθηλιακής βλάβης βάφεται έντονα πράσινη.
  • Προσοχή: Εάν παρατηρηθούν πολλαπλές, παράλληλες, κάθετες γραμμωτές εκδορές στον κερατοειδή, αυτές προκαλούνται από την κίνηση ξένου σώματος σφηνωμένου στην εσωτερική επιφάνεια του άνω βλεφάρου. Η αναστροφή του άνω βλεφάρου είναι σε αυτή την περίπτωση επιβεβλημένη.
• Αντιμετώπιση:
  • Το επιθήλιο του κερατοειδούς στα παιδιά αναγεννάται ταχύτατα (πλήρης επούλωση εντός 24ώρου στις περισσότερες περιπτώσεις).
  • Χορήγηση προφυλακτικής αντιβιοτικής αλοιφής ή κολλυρίου και τεχνητών δακρύων για 5–7 ημέρες.
  • Το κλείσιμο του οφθαλμού με επίδεσμο (patching) δεν συστήνεται πλέον, καθώς δεν επιταχύνει την επούλωση και δεν γίνεται ανεκτό από τα παιδιά.

Ξένα σώματα Στο βίντεο από 16:38

• Κλινική εικόνα: Έντονη ενόχληση, δακρύρροια, βλεφαρόσπασμος και σαφές ιστορικό έκθεσης (π.χ. παιχνίδι σε χώμα, σκόνη, πριονίδια, ρινίσματα).
• Εξέταση: Έλεγχος σχήματος κόρης (προς αποκλεισμό διάτρησης), αναστροφή βλεφάρων και χρώση με φλουορεσκεΐνη.
• Αφαίρεση:
  • Ενστάλαξη τοπικού αναισθητικού κολλυρίου (τετρακαΐνη ή προξυμεθακαΐνη).
  • Απόπειρα έκπλυσης με άφθονο φυσιολογικό ορό.
  • Εάν παραμένει, απαλή απόπειρα απομάκρυνσης με υγρή βατονέτα (μόνο εάν είναι επιφανειακό στον επιπεφυκότα ή το βλέφαρο). Αποφεύγονται οι αδέξιες προσπάθειες που ενδέχεται να ενσφηνώσουν το ξένο σώμα βαθύτερα στο στρώμα του κερατοειδούς.
  • Επί ενσφηνωμένου ξένου σώματος στον κερατοειδή ή μη συνεργάσιμου παιδιού, απαιτείται παραπομπή σε οφθαλμίατρο (ενίοτε αφαίρεση υπό γενική αναισθησία).
  • Μετά την αφαίρεση: Αντιβιοτική αλοιφή και αναλγητικά από του στόματος. Επί υποψίας διάτρησης, τοποθετείται σκληρό κάλυμμα και ελέγχεται η αντιτετανική κάλυψη.

Οφθαλμικό τραύμα Στο βίντεο από 17:58

Διακρίνεται σε κλειστό τραύμα από αμβλύ αντικείμενο και ανοικτό διατιτραίνον τραύμα.

Τραύμα από αμβλύ αντικείμενο

• Μπορεί να προκαλέσει υπόσφαγμα, θλαστικά τραύματα βλεφάρων, οίδημα ή ύφαιμα (hyphema), δηλαδή συλλογή αίματος στον πρόσθιο θάλαμο του οφθαλμού (ορατή στάθμη αίματος έμπροσθεν της ίριδας).
• Το ύφαιμα απαιτεί άμεση οφθαλμολογική εκτίμηση λόγω κινδύνου δευτερογενούς αιμορραγίας και απότομης ανόδου της ενδοφθάλμιας πίεσης.

Διατιτραίνον τραύμα (penetrating trauma)

• Σημεία: Παραμόρφωση της κόρης (έκκεντρη κόρη, στραμμένη προς το σημείο της ρήξης), πρόπτωση ενδοφθάλμιων ιστών (ίριδα), ρηχός ή απών πρόσθιος θάλαμος, αιμορραγία.
• Επείγουσες ενέργειες από τον παιδίατρο:
  1. Απαγορεύεται αυστηρά οποιαδήποτε πίεση ή ψηλάφηση του οφθαλμού.
  2. Τοποθέτηση άκαμπτου προστατευτικού καλύμματος (eye shield) ή αυτοσχέδιου καλύμματος (π.χ. πλαστικό καπάκι στερεωμένο με λευκοπλάστη στα οστέινα όρια του κόγχου), ώστε να αποτραπεί η επαφή του παιδιού με το μάτι.
  3. Χορήγηση συστηματικών αναλγητικών και αντιεμετικών φαρμάκων: Ο έμετος και ο πόνος αυξάνουν απότομα την ενδοφθάλμια πίεση και προκαλούν μαζική έξοδο του ενδοφθάλμιου περιεχομένου από το τραύμα.
  4. Έλεγχος για αντιτετανικό ορό / εμβολιασμό.
  5. Άμεση, κατεπείγουσα παραπομπή σε χειρουργικό οφθαλμολογικό κέντρο.

Ραγοειδίτιδα (uveitis) Στο βίντεο από 19:08

Φλεγμονή του ραγοειδούς χιτώνα, η οποία στα παιδιά συνδέεται στενά με τη Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα (JIA), ιδίως την ολιγοαρθρική μορφή σε κορίτσια προσχολικής ηλικίας.

• Συμπτώματα οξείας μορφής: Έντονος πόνος, φωτοφοβία, μείωση όρασης, χαρακτηριστική περικεράτια ένεση και παραμορφωμένη κόρη λόγω σχηματισμού οπίσθιων συνεχειών (πρόσφυση της ίριδας στην πρόσθια επιφάνεια του φακού).
• Χρόνια μορφή στη JIA: Το μείζον κλινικό πρόβλημα είναι ότι η ραγοειδίτιδα στη JIA είναι συχνότατα εντελώς ασυμπτωματική («λευκό μάτι» χωρίς πόνο ή ερυθρότητα στα αρχικά στάδια), οδηγώντας λάθρα σε καταρράκτη, γλαύκωμα και τύφλωση.
• Προσυμπτωματικός έλεγχος (screening): Επιβάλλεται τακτικός προληπτικός έλεγχος στη σχισμοειδή λυχνία ανά 3 ή 6 μήνες σε όλα τα παιδιά με JIA, σε στενή συνεργασία παιδιάτρου, παιδορευματολόγου και οφθαλμιάτρου.
• Κάθε οξεία ραγοειδίτιδα παραπέμπεται άμεσα.

Προδιαφραγματική κυτταρίτιδα έναντι κυτταρίτιδας κόγχου Στο βίντεο από 19:44

Η διάκριση μεταξύ των δύο αυτών οντοτήτων είναι ζωτικής σημασίας:

Χαρακτηριστικό	Προδιαφραγματική κυτταρίτιδα (preseptal)	Κυτταρίτιδα κόγχου (orbital cellulitis)
Ανατομική εντόπιση	Πρόσθια του κογχικού διαφράγματος (μαλακά μόρια βλεφάρων)	Οπίσθια του κογχικού διαφράγματος (εντός της κογχικής κοιλότητας)
Αιτιολογία	Δήγμα εντόμου, εκδορά δέρματος, κριθή, χαλάζιο	Συχνότερα επιπλοκή παραρρινοκολπίτιδας (ηθμοειδίτιδας)
Οφθαλμοκινητικότητα	Πλήρης, ανώδυνη	Περιορισμός κινήσεων, επώδυνη κινητικότητα
Εξόφθαλμος (πρόπτωση)	Απουσιάζει	Παρών
Οπτική οξύτητα	Φυσιολογική	Μειωμένη (ή κίνδυνος απώλειας)
Γενική κατάσταση	Καλή / μέτρια	Τοξική εικόνα, υψηλός πυρετός, λήθαργος
Αντιμετώπιση	Αντιβιοτικά από του στόματος (σε μεγαλύτερα παιδιά) ή IV σε βρέφη	Επείγουσα εισαγωγή, άμεση ενδοφλέβια (IV) αντιβιοτική αγωγή, πιθανή χειρουργική παροχέτευση
Απεικόνιση	Δεν απαιτείται συνήθως	Αξονική (CT) ή Μαγνητική (MRI) τομογραφία κόγχων/σπλαχνικού κρανίου

Επί παραμικρής αμφιβολίας, η διενέργεια αξονικής τομογραφίας κόγχων είναι υποχρεωτική για τον αποκλεισμό κογχικού αποστήματος.

Χημικά εγκαύματα: η απόλυτη οφθαλμολογική επείγουσα κατάσταση Στο βίντεο από 20:40

Τα χημικά εγκαύματα αποτελούν τη μοναδική οφθαλμολογική κατάσταση όπου η θεραπεία προηγείται της λήψης ιστορικού και της κλινικής εξέτασης (Act fast!).

• Βαρύτητα: Τα εγκαύματα από αλκάλια (ασβέστης, καθαριστικά φούρνου/αποχετεύσεων, υγρά μπαταριών) είναι πολύ πιο επικίνδυνα από τα εγκαύματα από οξέα, διότι προκαλούν υγροποιητική νέκρωση και διεισδύουν ταχύτατα στα εν τω βάθει στρώματα του βολβού, καταστρέφοντας τα βλαστικά κύτταρα του σκληροκερατοειδούς ορίου (limbal stem cells) και προκαλώντας πλήρη θόλωση και ισχαιμία.
• Πρωτόκολλο αντιμετώπισης:
  1. Άμεση, αδιάκοπη και άφθονη έκπλυση (irrigate, irrigate, irrigate!) για τουλάχιστον 15–20 λεπτά.
  2. Χρησιμοποιείται οποιοδήποτε διαθέσιμο καθαρό υγρό: φυσιολογικός ορός, διάλυμα Ringer, ή άφθονο τρεχούμενο νερό βρύσης.
  3. Η έκπλυση ξεκινά άμεσα στο παιδιατρικό ιατρείο ή στον τόπο του συμβάντος. Απαγορεύεται η παραπομπή ή μεταφορά του παιδιού πριν από την ολοκλήρωση της 20λεπτης πλύσης.
  4. Μετά την εξαντλητική πλύση, το παιδί παραπέμπεται κατεπειγόντως σε οφθαλμίατρο.

Ο απαραίτητος εξοπλισμός του παιδιάτρου (Red eye toolkit) Στο βίντεο από 21:17

Για τη σωστή διαχείριση του ερυθρού οφθαλμού, το παιδιατρικό ιατρείο οφείλει να διαθέτει:

• Αποστειρωμένες βατονέτες (για αναστροφή βλεφάρων και απομάκρυνση επιφανειακών ξένων σωμάτων).
• Τοπικό αναισθητικό κολλύριο (τετρακαΐνη ή προξυμεθακαΐνη).
• Χάρτινες ταινίες φλουορεσκεΐνης.
• Οφθαλμοσκόπιο εξοπλισμένο με μπλε φίλτρο κοβαλτίου (cobalt blue filter).
• Πίνακα εκτίμησης οπτικής οξύτητας κατάλληλο για παιδιά.

Κριτήρια παραπομπής στον οφθαλμίατρο Στο βίντεο από 21:34

Η παραπομπή στον οφθαλμίατρο είναι επιβεβλημένη επί παρουσίας οποιουδήποτε από τα ακόλουθα:

• Μείωση της οπτικής οξύτητας.
• Έντονος πόνος (άλγος).
• Περικεράτια ένεση.
• Παραμόρφωση ή ασυμμετρία της κόρης.
• Υποψία διατιτραίνοντος τραύματος ή ρήξης βολβού.
• Χημικό έγκαυμα (μετά από εξαντλητική πλύση).
• Κυτταρίτιδα κόγχου.
• Ερπητική κερατίτιδα.
• Επιδείνωση, μη βελτίωση μετά από 48–72 ώρες θεραπείας, ή συχνές υποτροπές.

Κλινικές παγίδες προς αποφυγή (Don'ts) Στο βίντεο από 21:54

• Όχι αντιβιοτικό κολλύριο σε κάθε κόκκινο μάτι (ιδίως σε ιογενείς και αλλεργικές επιπεφυκίτιδες).
• Ποτέ κορτικοστεροειδή κολλύρια εάν δεν έχει αποκλειστεί ερπητική κερατίτιδα από οφθαλμίατρο.
• Ποτέ χωρίς αδρό έλεγχο της οπτικής οξύτητας σε κάθε οφθαλμολογικό περιστατικό.
• Πάντα αναστροφή του άνω βλεφάρου σε υποψία ξένου σώματος ή ανεξήγητης κερατίτιδας.
• Καμία καθυστέρηση της πλύσης σε χημικά εγκαύματα για συζήτηση ή παραπομπή.
• Όχι η εκ προοιμίου παραδοχή ότι κάθε κόκκινο μάτι είναι απλή επιπεφυκίτιδα.