Μίχος Α. – Παιδίατρος-Λοιμωξιολόγος – RSV: Πρόληψη και Αντιμετώπιση

Εισαγωγή και στόχοι της παρουσίασης Στο βίντεο από 00:00

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (Respiratory Syncytial Virus – RSV) αποτελεί διαχρονικά ένα από τα συχνότερα και πλέον απαιτητικά κλινικά προβλήματα στην καθημερινή παιδιατρική πράξη. Τα τελευταία έτη, το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από τον ιό έχει ενταθεί, αφενός λόγω των επιδημιολογικών μεταβολών που καταγράφηκαν μετά την πανδημία COVID-19 και αφετέρου λόγω των πρωτοποριακών εξελίξεων στον τομέα της πρόληψης, με την έγκριση νέων εμβολίων και μονοκλωνικών αντισωμάτων μακράς δράσης.

Η παρούσα ανασκόπηση επικεντρώνεται:

• Στο συνολικό φορτίο της λοίμωξης RSV στην παιδική ηλικία και στις μακροχρόνιες επιπλοκές της.
• Στα επιδημιολογικά δεδομένα στην Ελλάδα προ και μετά την πανδημία COVID-19.
• Στις σύγχρονες στρατηγικές πρόληψης: μητρικός εμβολιασμός και μονοκλωνικά αντισώματα μίας δόσης.
• Στα πρακτικά προβλήματα εφαρμογής των προγραμμάτων πρόληψης στη χώρα μας και στις μελλοντικές προοπτικές (ενδορινικά εμβόλια).

—

Το επιδημιολογικό και κλινικό φορτίο του RSV Στο βίντεο από 00:40

Πριν από την εισαγωγή των σύγχρονων μοριακών διαγνωστικών μεθόδων πολλαπλών παθογόνων (multiplex PCR), η λοίμωξη από RSV θεωρούνταν αποκλειστικό πρόβλημα των μικρών βρεφών. Σήμερα είναι σαφές ότι ο ιός προσβάλλει άτομα όλων των ηλικιών, περιλαμβανομένων μεγαλύτερων παιδιών, εφήβων, ενηλίκων με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα και ηλικιωμένων. Εντούτοις, το μεγαλύτερο κλινικό βάρος εξακολουθεί να εντοπίζεται στη βρεφική ηλικία.

Παγκόσμια δεδομένα (WHO 2024, Barr et al. 2019, Kutsaya et al. 2016)

• Σχεδόν όλα τα παιδιά (ποσοστό που προσεγγίζει το 100%) έχουν μολυνθεί τουλάχιστον μία φορά από RSV έως την ηλικία των 3 ετών.
• Η φυσική λοίμωξη δεν επάγει μόνιμη ανοσία, με αποτέλεσμα να παρατηρείται εξαιρετικά υψηλό ποσοστό επαναλοίμωξης καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής.
• Σε παγκόσμιο επίπεδο, σε παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών, καταγράφονται ετησίως:
  • 33.000.000 επεισόδια οξείας λοίμωξης κατώτερου αναπνευστικού.
  • 3,6 εκατομμύρια νοσηλείες σε νοσοκομεία.
  • Περισσότεροι από 101.000 θάνατοι, εκ των οποίων το 97% συμβαίνει σε χώρες χαμηλού και μέσου εισοδήματος λόγω περιορισμένης πρόσβασης σε υποστηρικτική αναπνευστική φροντίδα.

Ηλικιακή κατανομή νοσηλειών στην Ευρώπη

Σύμφωνα με πολυκεντρική μελέτη σε 28 ευρωπαϊκές χώρες (δεδομένα 2006–2018):

• Το 76% των συνολικών νοσηλειών για RSV σε παιδιά κάτω των 5 ετών συμβαίνει κατά τους πρώτους 6 μήνες της ζωής.
• Ειδικότερα, το 57% των εισαγωγών αφορά βρέφη ηλικίας 0–2 μηνών, ενώ το 27% αφορά βρέφη ηλικίας 3–5 μηνών.
• Μετά τον 6ο μήνα ζωής, τα ποσοστά νοσηλείας μειώνονται προοδευτικά (9–11 μηνών, 12–23 μηνών και 24–59 μηνών).

Ηλικιακή ομάδα	Ποσοστό επί των συνολικών νοσηλειών RSV (<5 ετών)
0–2 μηνών	57%
3–5 μηνών	27%
Σύνολο 0–6 μηνών	76%
>6 μηνών	24%

Νοσηλείες σε τελειόμηνα, υγιή βρέφη

Μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους που συχνά υποτιμάται στην κλινική πράξη είναι το προφίλ των βρεφών που χρήζουν νοσηλείας. Σε προοπτική μελέτη 5ετούς παρακολούθησης 559 παιδιών ηλικίας κάτω των 24 μηνών που νοσηλεύτηκαν λόγω RSV (Hall CB et al., Pediatrics 2013), διαπιστώθηκε ότι:

• Το 90% των νοσηλευόμενων παιδιών ήταν γεννημένα τελειόμηνα (≥37 εβδομάδες κύησης).
• Το 79% δεν είχε κανένα απολύτως υποκείμενο χρόνιο νόσημα.

Συνεπώς, αν και οι ομάδες υψηλού κινδύνου (πρόωρα, βρέφη με συγγενείς καρδιοπάθειες ή βρογχοπνευμονική δυσπλασία) διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής εξέλιξης, ο απόλυτος αριθμός και ο κύριος όγκος των νοσηλειών προέρχεται από προηγουμένως υγιή, τελειόμηνα βρέφη.

—

Μακροπρόθεσμες επιπλοκές: συριγμός, άσθμα και συνλοιμώξεις Στο βίντεο από 02:46

Η βλάβη που προκαλεί ο RSV στο επιθήλιο των βρογχιολίων κατά τη βρεφική ηλικία δεν είναι πάντοτε πλήρως αναστρέψιμη, αλλά μπορεί να επιφέρει δομικές και ανοσολογικές μεταβολές με μακροχρόνιο αντίκτυπο.

Συσχέτιση με υποτροπιάζοντα συριγμό και άσθμα

Στη μελέτη Drakenstein Child Health Study (προοπτική κοόρτη γέννησης 950 παιδιών με παρακολούθηση έως τα 5 έτη), διερευνήθηκε η σχέση της λοίμωξης RSV με τους φαινοτύπους συριγμού:

• Πρώιμος παροδικός συριγμός (Early transient wheeze): Odds Ratio (OR) 3,34 (95% CI: 1,28–8,36).
• Όψιμος συριγμός (Late-onset wheeze): OR 2,62 (95% CI: 1,32–6,01).
• Υποτροπιάζων συριγμός (Recurrent wheeze): OR 2,59 (95% CI: 1,30–5,15).

Η λοίμωξη από RSV στη βρεφική ηλικία αυξάνει την πιθανότητα μετέπειτα ανάπτυξης άσθματος ή υποτροπιάζοντος συριγμού κατά 2,5 έως 3,5 φορές.

Σε συγκριτική μελέτη των Nguyen-Van-Tam et al. (2020), αξιολογήθηκε η αθροιστική επίπτωση άσθματος/συριγμού μετά από βρογχιολίτιδα από RSV έναντι άλλων ιών (non-RSV) σε βάθος 5ετίας:

• Στα 2 έτη: RSV OR 2,5 έναντι non-RSV OR 1,2.
• Στα 3 έτη: RSV OR 2,8 έναντι non-RSV OR 1,8.
• Στα 4 έτη: RSV OR 3,0 έναντι non-RSV OR 2,4.
• Στα 5 έτη: RSV OR 3,5 έναντι non-RSV OR 2,5.

Παρότι κάθε σοβαρή ιογενής βρογχιολίτιδα μπορεί να προδιαθέσει σε βρογχική υπεραντιδραστικότητα, ο RSV εμφανίζει σταθερά τη μεγαλύτερη συσχέτιση.

Συνλοιμώξεις με βακτήρια: πνευμονιόκοκκος και ωτίτιδα

Ο RSV προκαλεί λύση του αναπνευστικού επιθηλίου, καταστολή της βλεννοκροσσωτής κάθαρσης και αύξηση της πρόσφυσης βακτηρίων.

• Λοβώδης πνευμονιοκοκκική πνευμονία: Σε μεγάλη μελέτη από το Ισραήλ σε παιδιά <5 ετών (Dagan et al., eBioMedicine 2023), διαπιστώθηκε ότι στο 49% (95% CI: 43–55%) των περιπτώσεων λοβώδους πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας υπήρχε ταυτόχρονη συνλοίμωξη με RSV. Συγκριτικά, ο ανθρώπινος μεταπνευμονοϊός (hMPV) ανιχνεύθηκε στο 13%, οι ιοί παραγρίπης (PIV) στο 11% και η γρίπη μόλις στο 7%, ενώ ρινοϊοί και αδενοϊοί δεν ανιχνεύθηκαν.
• Σε βρέφη κάτω του 1 έτους, το ποσοστό συνλοίμωξης πνευμονιοκόκκου και RSV στην πνευμονία της κοινότητας ανήλθε στο 75%.
• Η αλληλεπίδραση αυτή υποδηλώνει ότι τα μέτρα πρόληψης του RSV (εμβόλια, μονοκλωνικά) μπορούν να μειώσουν τη φορεία και τη διεισδυτική νόσο από πνευμονιόκοκκο, ενώ αντίστοιχα ο πνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός περιορίζει τις βακτηριακές επιπλοκές των ιογενών λοιμώξεων.
• Οξεία μέση ωτίτιδα (ΟΜΩ): Σε μελέτη των ΗΠΑ σε 219 παιδιά θετικά για ιούς με ταυτόχρονη ΟΜΩ, ο RSV ήταν το συχνότερο παθογόνο, ανιχνευόμενος στο 38% (90/219). Περισσότερο από 1 στα 3 παιδιά με ιογενή ΟΜΩ είχαν RSV, ενώ πάνω από το 70% των παιδιών με RSV και ΟΜΩ ήταν ηλικίας άνω του 1 έτους (p = 0,045).

—

Επιδημιολογία του RSV στην Ελλάδα πριν και μετά την πανδημία Στο βίντεο από 05:13

Στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» πραγματοποιήθηκαν εκτενείς επιδημιολογικές μελέτες καταγραφής των νοσηλειών λόγω RSV.

Προπανδημική περίοδος (2002–2013)

Σε 12ετή μελέτη συσχέτισης της δραστηριότητας του RSV με μετεωρολογικές παραμέτρους της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (J Med Virol 2015), αναδείχθηκε ένα απόλυτα σταθερό εποχικό μοτίβο:

• Έναρξη κυκλοφορίας: Δεκέμβριος.
• Κορύφωση (peak): Ιανουάριος – Φεβρουάριος.
• Ύφεση και λήξη: Απρίλιος – Μάιος.
• Συσχέτιση με κλίμα: Η κορύφωση συνέπιπτε αυστηρά με πτώση της μέσης θερμοκρασίας κάτω από τους 10 °C και αύξηση της σχετικής υγρασίας (>70%).

Πανδημική και μεταπανδημική περίοδος (2018–2024)

Σε πρόσφατη δημοσίευση (Berikopoulou, Dessypris, Kalogera, Petridou, Benetou, Siahanidou, Michos, Epidemiol Infect 2024), αναλύθηκαν τρεις διακριτές περίοδοι:

1. Περίοδος Α (Προ-COVID, 1/2018 – 2/2020): Κλασική εποχικότητα. Επίπτωση RSV: 14,35 ανά 1.000 νοσηλείες σε κοινές παιδιατρικές κλινικές και 2,15 ανά 1.000 στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ).
2. Περίοδος Β (COVID-19 lockdown, 3/2020 – 5/2021): Πλήρης εξαφάνιση της κυκλοφορίας του RSV λόγω των περιοριστικών μέτρων (επίπτωση 0,07 ανά 1.000 νοσηλείες).
3. Περίοδος C (Μετα-COVID επανεμφάνιση, 6/2021 – 6/2023):
   • Πρώιμη μετατόπιση: Ο ιός εμφανίστηκε πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο (έναρξη ήδη από το φθινόπωρο/Οκτώβριο).
   • Υψηλότερη αιχμή: Η επίπτωση στις κοινές κλινικές εκτοξεύτηκε στις 25,18 ανά 1.000 νοσηλείες.
   • Αυξημένη βαρύτητα: Οι εισαγωγές στη ΜΕΘ σχεδόν διπλασιάστηκαν, φτάνοντας τις 3,92 ανά 1.000 νοσηλείες.
   • Ηλικιακή κατανομή: Καταγράφηκε στατιστικά σημαντική αύξηση της θετικότητας σε όλες τις βρεφικές ηλικίες: 0–1 μηνών (p < 0,0001), 1–12 μηνών (p < 0,0001) και 1–3 ετών (p < 0,0001).

Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο ESPID (2024/2025) για την περίοδο 2021–2024, η συνολική θετικότητα για RSV στα νοσηλευόμενα παιδιά ανήλθε σε 20,74% στα νεογνά 0–1 μηνός και 34,92% στα βρέφη 1–12 μηνών. Κατά τις περιόδους 2023 και 2024 παρατηρείται σταδιακή αποκατάσταση της κλασικής εποχικότητας, με την έναρξη του κύματος να τοποθετείται εκ νέου τον Νοέμβριο και τη λήξη τον Απρίλιο–Μάιο.

—

Στρατηγικές πρόληψης: μητρικός εμβολιασμός και μονοκλωνικά αντισώματα Στο βίντεο από 07:44

Οι στόχοι της προφύλαξης έναντι του RSV περιλαμβάνουν:

1. Άμεση προστασία από νοσηλείες και εισαγωγές σε ΜΕΘ.
2. Προστασία από δευτερογενείς βακτηριακές συνλοιμώξεις (πνευμονία, ωτίτιδα).
3. Μείωση των επεισοδίων μελλοντικού συριγμού και άσθματος.
4. Περιορισμό των ήπιων λοιμώξεων και των επισκέψεων στα επείγοντα/ιατρεία.
5. Μείωση της αλόγιστης κατανάλωσης αντιμικροβιακών.
6. Ελάττωση του άμεσου και έμμεσου κόστους υγείας και της διασποράς στην κοινότητα.

Το ανοσολογικό πρόβλημα και η πρωτεΐνη F

Τα βρέφη ηλικίας κάτω των 6 μηνών διαθέτουν ανώριμο ανοσοποιητικό σύστημα και δεν επάγουν ικανοποιητική ανοσολογική απόκριση σε ενεργητικό εμβολιασμό. Επιπλέον, ιστορικά, οι πρώτες προσπάθειες ανάπτυξης εμβολίων τη δεκαετία του 1960 είχαν οδηγήσει σε επιδείνωση της νόσου (vaccine-enhanced disease).

Η λύση προήλθε από τη δομική βιολογία: η γλυκοπρωτεΐνη σύντηξης (Fusion protein – F) του ιού υπάρχει σε δύο διαμορφώσεις:

• Μορφή μετά τη σύντηξη (Postfusion F): Χαμηλή ανοσογονικότητα, δεν επάγει εξουδετερωτικά αντισώματα υψηλής συγγένειας.
• Μορφή προ-σύντηξης (Prefusion F): Εξαιρετικά ασταθής δομή, η οποία όμως φέρει τους κρίσιμους επιτόπους (όπως το Antigenic Site Ø) που διεγείρουν την παραγωγή ισχυρότατων εξουδετερωτικών αντισωμάτων.

Η σταθεροποίηση της πρωτεΐνης prefusion F αποτέλεσε τη βάση τόσο για τα νέα εμβόλια όσο και για τα μονοκλωνικά αντισώματα νέας γενιάς.

—

Μητρικός εμβολιασμός (Maternal immunization) Στο βίντεο από 09:10

Ο μητρικός εμβολιασμός βασίζεται στη χορήγηση ανασυνδυασμένου εμβολίου στην έγκυο, τη διέγερση παραγωγής μητρικών αντισωμάτων και την παθητική διαπλακουντιακή μεταφορά τους στο έμβρυο.

Το εμβόλιο Abrysvo (Pfizer)

• Σύνθεση: Δισθενές (bivalent) μη συναρμολογημένο πρωτεϊνικό εμβόλιο prefusion F (έναντι των υποτύπων RSV-A και RSV-B), χωρίς ανοσοενισχυτικό.
• Κυκλοφορία: Εγκεκριμένο σε >60 χώρες, περιλαμβανομένης της Ελλάδας, με >1,4 εκατομμύρια χορηγηθείσες δόσεις διεθνώς έως τον Μάιο 2025.
• Αποτελεσματικότητα (Κλινική μελέτη Φάσης 3 MATISSE):
  • Έναντι σοβαρής νόσου κατώτερου αναπνευστικού: 82,4% στους πρώτους 3 μήνες ζωής και 70,0% στους 6 μήνες ζωής.
• Δεδομένα πραγματικού κόσμου (Μελέτη BERNI, Αργεντινή – Lancet Infect Dis 2024):
  • Αποτελεσματικότητα έναντι νοσηλείας για λοίμωξη κατώτερου αναπνευστικού: 78,8% (0–3 μήνες) και 71,3% (0–6 μήνες).
  • Αποτελεσματικότητα έναντι σοβαρής νόσου εντός νοσοκομείου: 78,0% (0–3 μήνες) και 76,8% (0–6 μήνες).
• Πλεονεκτήματα:
  • Παρέχει προστασία αμέσως από τη γέννηση.
  • Επάγει πολυκλωνική απάντηση έναντι πολλαπλών επιτόπων, καθιστώντας την προστασία ανθεκτική σε πιθανές μεταλλάξεις του ιού.
• Μειονεκτήματα και περιορισμοί:
  • Δεν προστατεύει αποτελεσματικά τα πρόωρα νεογνά (<32–34 εβδομάδων), καθώς η κύρια διαπλακουντιακή μεταφορά IgG λαμβάνει χώρα τις τελευταίες εβδομάδες της κύησης.
  • Απαιτεί τουλάχιστον 14 ημέρες από τον εμβολιασμό έως τον τοκετό για επαρκή μεταφορά αντισωμάτων.
  • Κόστος ανά δόση (περίπου 150 ευρώ).

Χρονικό παράθυρο χορήγησης

Οι συστάσεις διαφέρουν διεθνώς:

• Ορισμένες χώρες (π.χ. ΗΠΑ CDC/ACIP, Γαλλία, Ελβετία, καθώς και η πρόσφατη απόφαση στην Ελλάδα) συστήνουν τη χορήγηση αυστηρά μεταξύ 32ης και 36ης εβδομάδας κύησης. Η επιλογή αυτή έγινε κυρίως για να εκμηδενιστεί κάθε θεωρητικός προβληματισμός σχετικά με ένα μη στατιστικά σημαντικό σήμα προωρότητας που είχε παρατηρηθεί στα αρχικά κλινικά δεδομένα (το οποίο δεν επιβεβαιώθηκε στην πορεία).
• Άλλες χώρες (Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία, Βέλγιο) εμβολιάζουν από τις 28 έως τις 36 εβδομάδες, ενώ ορισμένες (Σλοβενία, Πολωνία) από τις 24 έως τις 36 εβδομάδες.
• Ανάλογα με τη γεωγραφική ζώνη, χορηγείται είτε εποχικά (Σεπτέμβριο–Ιανουάριο στις ΗΠΑ) είτε καθ' όλη τη διάρκεια του έτους (year-round).
• Σύσταση CDC: Εάν η μητέρα εμβολιαστεί ≥2 εβδομάδες προ του τοκετού, το βρέφος δεν χρειάζεται μονοκλωνικό αντίσωμα, εκτός εάν γεννηθεί <34–36 εβδομάδων ή σε διάστημα <14 ημερών από την ένεση.

—

Μονοκλωνικά αντισώματα νέας γενιάς Στο βίντεο από 13:38

Η παθητική ανοσοποίηση του ίδιου του βρέφους με μονοκλωνικά αντισώματα αποτελεί τη δεύτερη κύρια στρατηγική.

Σύγκριση μονοκλωνικών αντισωμάτων

1. Παλιβιζουμάμπη (Palivizumab – Synagis):
   • Μονοκλωνικό αντίσωμα 1ης γενιάς, στρεφόμενο έναντι του επιτόπου Site II της πρωτεΐνης F.
   • Μικρός χρόνος ημισείας ζωής: απαιτεί 5 μηνιαίες ενδομυϊκές εγχύσεις κατά την περίοδο έξαρσης.
   • Αποτελεσματικότητα ~60%.
   • Εξαιρετικά υψηλό κόστος: περίπου 4.000 ευρώ ανά βρέφος για μία σεζόν.
   • Ένδειξη μόνο για πρόωρα και ομάδες πολύ υψηλού κινδύνου.
2. Νιρσεβιμάμπη (Nirsevimab – Beyfortus, Sanofi/AstraZeneca):
   • Στοχεύει σταθεροποιημένους επιτόπους (Site Ø / Site V) της prefusion F πρωτεΐνης.
   • Διαθέτει τροποποίηση της περιοχής Fc, προσδίδοντας εξαιρετικά παρατεταμένο χρόνο ημισείας ζωής (t½: 85–117 ημέρες).
   • Εξουδετερωτική ικανότητα >150 φορές υψηλότερη σε σύγκριση με το palivizumab in vitro.
   • Χορηγείται σε 1 εφάπαξ ενδομυϊκή δόση, η οποία εξασφαλίζει προστασία για τουλάχιστον 5–6 μήνες (ολόκληρη την περίοδο έξαρσης).
   • Δοσολογία:
   • Βρέφη με βάρος <5 kg: 50 mg.
   • Βρέφη με βάρος ≥5 kg: 100 mg.
   • Σε παιδιά υψηλού κινδύνου κατά τη 2η σεζόν RSV (ηλικίας 8–19 μηνών με ΒΠΔ, κυστική ίνωση, σοβαρή ανοσοκαταστολή): 200 mg.
   • Κόστος: περίπου 400 δολάρια στις ΗΠΑ.
3. Κλεσροβιμάμπη (Clesrovimab – Enflonsia, MSD):
   • Εγκρίθηκε πρόσφατα (Μάιος 2025) από το FDA.
   • Στοχεύει το Antigenic Site IV της prefusion F.
   • Χορηγείται σε σταθερή εφάπαξ δόση 105 mg (fixed dose), ανεξαρτήτως σωματικού βάρους του βρέφους.

Χαρακτηριστικό	Παλιβιζουμάμπη (Synagis)	Νιρσεβιμάμπη (Beyfortus)	Κλεσροβιμάμπη (Enflonsia)
Στόχος	Site II (F protein)	Site Ø / Site V (Prefusion F)	Site IV (Prefusion F)
Σχήμα δοσολογίας	Μηνιαία (έως 5 δόσεις)	Εφάπαξ (1 δόση)	Εφάπαξ (1 δόση)
Δόση	15 mg/kg μηνιαίως	50 mg (<5 kg) / 100 mg (≥5 kg)	105 mg σταθερή δόση
Χρόνος ημισείας ζωής	~20 ημέρες	85–117 ημέρες	Παρατεταμένος
Εξουδετερωτική ισχύς	1×	>150×	Υψηλή
Ένδειξη	Μόνο υψηλού κινδύνου	Όλα τα βρέφη	Όλα τα βρέφη

Αποτελεσματικότητα νιρσεβιμάμπης σε πραγματικές συνθήκες (Real-world evidence)

Η καθολική εφαρμογή της νιρσεβιμάμπης σε ευρωπαϊκές περιοχές και στις ΗΠΑ κατά την περίοδο 2023–2024 κατέγραψε θεαματική μείωση της νοσηρότητας:

• CDC MMWR (ΗΠΑ): Αποτελεσματικότητα 90% έναντι νοσηλείας λόγω RSV.
• Μαδρίτη (Ισπανία): Αποτελεσματικότητα 87,6% έναντι νοσηλειών και 92,1% έναντι εισαγωγής στη ΜΕΘ στις 150 ημέρες μετά τη χορήγηση.
• Καταλονία (Ισπανία):
  • Εισαγωγές σε ΜΕΘ για RSV: μείωση 90,1%.
  • Νοσοκομειακές εισαγωγές για RSV: μείωση 87,6%.
  • Επισκέψεις στα ΤΕΠ για βρογχιολίτιδα: μείωση 55,4%.
  • Νοσηλείες για ιογενή πνευμονία: μείωση 60,7%.
  • Νοσηλείες για βρογχιολίτιδα οποιασδήποτε αιτιολογίας (all-cause): μείωση 48,1%.
• Γαλικία (Ισπανία – Ares-Gómez et al., Lancet Infect Dis 2024, N=10.259):
  • Μείωση νοσηλειών για RSV: 82,0%.
  • Μείωση σοβαρής νόσου με ανάγκη οξυγονοθεραπείας: 86,9%.
  • Μείωση νοσηλειών για λοίμωξη κατώτερου αναπνευστικού οποιασδήποτε αιτιολογίας (all-cause LRTI): 69,2%.
• Τοσκάνη (Ιταλία): Μείωση νοσηλειών RSV κατά 92,7% στα βρέφη 0–1 μηνός, 82,0% στα βρέφη 1–3 μηνών και 85,7% στα βρέφη 3–6 μηνών.

—

Πρακτικά προβλήματα εφαρμογής στην Ελλάδα Στο βίντεο από 18:38

Ενώ τα επιστημονικά δεδομένα είναι αδιαμφισβήτητα, η εισαγωγή αυτών των προγραμμάτων στην Ελλάδα αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.

Εμπόδια στον μητρικό εμβολιασμό

1. Χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη εγκύων: Στην Ελλάδα, η εμβολιαστική κάλυψη των εγκύων για τον κοκκύτη (Tdap) παραμένει καθηλωμένη γύρω στο 10%, ενώ για την εποχική γρίπη σε παρόμοια χαμηλά επίπεδα. Συγκριτικά, η αποδοχή του εμβολιασμού κύησης σε χώρες όπως η Ολλανδία (91,5%), η Γαλλία (89,3%) και το Βέλγιο (70,8%) είναι συντριπτικά υψηλότερη.
2. Διστακτικότητα μαιευτήρων-γυναικολόγων: Πολλοί γυναικολόγοι διστάζουν να συστήσουν ή να διενεργήσουν εμβολιασμούς στο 3ο τρίμηνο, υπό τον φόβο πιθανής συσχέτισης τυχόν επιπλοκών της κύησης με το εμβόλιο.
3. Αύξηση του αριθμού εμβολίων στην κύηση: Η προσθήκη του εμβολίου RSV στα ήδη συνιστώμενα (γρίπη, κοκκύτης, COVID-19) αυξάνει την επιφυλακτικότητα των γυναικών.

Διλήμματα στη χορήγηση μονοκλωνικών αντισωμάτων

Εάν επιλεγεί η χορήγηση μονοκλωνικού αντισώματος σε όλα τα νεογνά, τίθενται κρίσιμα ερωτήματα υλοποίησης:

• Πού και από ποιον θα γίνεται η ένεση;
  • Στο μαιευτήριο πριν από την έξοδο του νεογνού;
  • Στο ιδιωτικό παιδιατρικό ιατρείο κατά την πρώτη εξέταση (τις πρώτες ημέρες ζωής); Η πρώτη αυτή επίσκεψη είναι παραδοσιακά αφιερωμένη στην κλινική εξέταση, στη συμβουλευτική μητρικού θηλασμού και στην εγκαθίδρυση σχέσης εμπιστοσύνης, γεγονός που καθιστά ψυχολογικά δύσκολη τη διενέργεια ένεσης.
  • Τι μέλλει γενέσθαι με τα βρέφη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων (π.χ. Ρομά, μετανάστες) που δεν έχουν τακτικό ιδιώτη παιδίατρο;

Προτεινόμενη λύση

Προτείνεται η εφαρμογή ενός μικτού συστήματος:

• Στα δημόσια μαιευτήρια, η χορήγηση να πραγματοποιείται κατά προτίμηση πριν από την έξοδο του νεογνού.
• Στα ιδιωτικά μαιευτήρια, να δίνεται η δυνατότητα επιλογής: είτε χορήγηση κατά την έξοδο είτε παραπομπή στον θεράποντα παιδίατρο στην πρώτη επίσκεψη.
• Θεσμική διεύρυνση αρμοδιοτήτων παιδιάτρων: Να επιτραπεί επίσημα στους παιδιάτρους να συνταγογραφούν και να διενεργούν εμβολιασμούς σε ενήλικες του οικογενειακού περιβάλλοντος (περιλαμβανομένων των εγκύων), καθώς ο παιδίατρος αποτελεί τον κατεξοχήν ειδικό των εμβολιασμών και απολαμβάνει τη μέγιστη εμπιστοσύνη της οικογένειας.

—

Εμβολιασμός ενηλίκων ≥60 ετών Στο βίντεο από 21:41

Ο RSV αποτελεί μείζον αίτιο νοσηλείας και θανάτου και στους ηλικιωμένους. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν δύο εμβόλια για άτομα ≥60 ετών:

1. Abrysvo (Pfizer): Δισθενές ανασυνδυασμένο πρωτεϊνικό εμβόλιο prefusion F, χωρίς ανοσοενισχυτικό. Αποτελεσματικότητα 66,7–88,9% έναντι νόσου κατώτερου αναπνευστικού.
2. Arexvy (GSK): Ανασυνδυασμένο εμβόλιο RSVPreF3 με το ισχυρό ανοσοενισχυτικό σύστημα AS01E. Αποτελεσματικότητα 82,6–94,1%.

—

Ο ρόλος της βλεννογονικής ανοσίας και οι περιορισμοί των ενδομυϊκών σκευασμάτων Στο βίντεο από 22:06

Η προστασία έναντι του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) καθορίζεται σε σημαντικό βαθμό από την ανοσία των βλεννογόνων και συγκεκριμένα από τα επίπεδα της εκκριτικής ανοσοσφαιρίνης A (IgA). Μελέτη σε 446 νοσηλευόμενους ενήλικες κατέδειξε ότι ο συστηματικός ενδομυϊκός εμβολιασμός αυξάνει σημαντικά τους τίτλους των αντισωμάτων (IgG) στον ορό, αλλά αποτυγχάνει να διεγείρει ικανοποιητική βλεννογονική απάντηση IgA στον ρινοφάρυγγα. Το εύρημα αυτό εξηγεί την έλλειψη μακροχρόνιας τοπικής άμυνας έναντι της επαναλοίμωξης από ιούς όπως ο SARS-CoV-2 και ο RSV.

Η ενδομυϊκή χορήγηση εμβολίων ή μονοκλωνικών αντισωμάτων παρέχει υψηλή προστασία έναντι της σοβαρής νόσου του κατώτερου αναπνευστικού (πνευμονία, ανάγκη νοσηλείας, εισαγωγή σε ΜΕΘ) με αποτελεσματικότητα 80–90%, ωστόσο η αποτελεσματικότητα έναντι της ήπιας λοίμωξης του ανώτερου αναπνευστικού υποχωρεί περίπου στο 40–50%. Η συγκέντρωση των τοπικών IgA αντισωμάτων στους βλεννογόνους του ρινοφάρυγγα αποτελεί τον κρίσιμο παράγοντα που καθορίζει εάν ένα άτομο που εκτίθεται στον ιό θα προσβληθεί ή όχι.

Ενδορινικά εμβόλια RSV σε φάσεις προκλινικών και κλινικών δοκιμών Στο βίντεο από 22:51

Για την αντιμετώπιση του περιορισμού της βλεννογονικής ανοσίας βρίσκονται σε εξέλιξη προκλινικές μελέτες και προγραμματίζονται κλινικές δοκιμές νέων ενδορινικών εμβολίων (όπως σκεύασμα της Sanofi με ιικό φορέα ChAd155 που εκφράζει την πρωτεΐνη prefusion F).

Η μελλοντική προληπτική στρατηγική διαγράφεται ως εξής:

1. Κατά τους πρώτους 6 έως 12 μήνες ζωής, το βρέφος θα προστατεύεται παθητικά μέσω του μητρικού εμβολιασμού ή της χορήγησης μονοκλωνικού αντισώματος μακράς δράσης (νιρσεβιμάμπη).
2. Στη συνέχεια, σε μεγαλύτερη βρεφική ή νηπιακή ηλικία, θα χορηγείται ενδορινικό εμβόλιο υπό μορφή ρινικού εκνεφώματος (spray) με σκοπό την επαγωγή τοπικής εκκριτικής IgA ανοσίας στον βλεννογόνο του αναπνευστικού, κατ' αναλογία με το ρινικό εμβόλιο της γρίπης.

Συμπεράσματα για την πρόληψη και αντιμετώπιση του RSV Στο βίντεο από 23:23

Η λοίμωξη από τον RSV συνεπάγεται υψηλό φορτίο νοσηρότητας σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, με το μεγαλύτερο βάρος να εντοπίζεται στα βρέφη, ενώ συνδέεται και με μακροπρόθεσμες συνέπειες (υποτροπιάζων συριγμός, άσθμα, βακτηριακές συνλοιμώξεις). Η εφαρμογή του μητρικού εμβολιασμού κατά την κύηση ή/και των μονοκλωνικών αντισωμάτων μίας δόσης στα βρέφη επιδεικνύει εντυπωσιακά αποτελέσματα κατά την αρχική περίοδο εφαρμογής διεθνώς.

Στην Ελλάδα, το κόστος αποζημίωσης και οι πρακτικοί τρόποι εφαρμογής αποτελούν κρίσιμα ζητήματα που απαιτούν συντεταγμένη διαμόρφωση επιστημονικής θέσης από την παιδιατρική κοινότητα.