Ενημέρωση: προσωρινή έλλειψη του εμβολίου MMR στα φαρμακεία της Αττικής (δοκιμαστικό μήνυμα). Δείτε την ανακοίνωση

Μαρκούρη Μ. – Παιδίατρος – Βελτιώνοντας τον Παιδιατρικό Εμβολιασμό Έναντι της Μηνιγγίτιδας ACWY

Ανασκόπηση της επιδημιολογίας της μηνιγγίτιδας ACWY και των κλινικών δεδομένων του πλήρως υγρού συζευγμένου εμβολίου MenACWY-TT (MenQuadfi).

Το βίντεο φορτώνει από το YouTube μόλις πατήσετε αναπαραγωγή. Άνοιγμα στο YouTube (νέα καρτέλα)

Κεφάλαια της ομιλίας — το κλικ ξεκινά το βίντεο από εκεί

Περίληψη (Abstract)

Εισαγωγή: Η διεισδυτική μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος (ΔΜΝ) παραμένει μία από τις πλέον απρόβλεπτες και κεραυνοβόλες λοιμώξεις της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, συνοδευόμενη από υψηλά ποσοστά θνητότητας και μόνιμων καταστροφικών αναπηριών. Η μεταβαλλόμενη επιδημιολογία των οροομάδων διεθνώς και στη χώρα μας καθιστά αναγκαία τη διαρκή επαγρύπνηση και τη βελτιστοποίηση των εμβολιαστικών στρατηγικών στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.

Σκοπός: Η παρούσα εισήγηση παρουσιάζει τα επιδημιολογικά δεδομένα της ΔΜΝ στην Ελλάδα και διεθνώς, αναλύει τη σύγχρονη κλινική πρόκληση της έγκαιρης διάγνωσης και αξιολογεί τα κλινικά και φαρμακοτεχνικά δεδομένα του νεότερου τετραδύναμου συζευγμένου εμβολίου MenACWY-TT (MenQuadfi).

Περιεχόμενο: Παρουσιάζεται η παθοφυσιολογία μετάδοσης του μηνιγγιτιδόκοκκου, η σημασία της ασυμπτωματικής ρινοφαρυγγικής φορείας στους εφήβους και η διαχρονική επίπτωση των κρουσμάτων στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της ανόδου μετά την πανδημία COVID-19 και των τοπικών επιδημικών εξάρσεων. Αναλύονται οι κλινικές μελέτες φάσης ΙΙ και ΙΙΙ του MenACWY-TT (MET50, MET51, MEQ00065, MET35, MET57, MET59) σε βρέφη, νήπια, παιδιά και εφήβους. Τεκμηριώνεται η μη κατωτερότητα και η υπεροχή της ανοσολογικής απόκρισης έναντι της οροομάδας C σε σύγκριση με τα προϋπάρχοντα μονοδύναμα και τετραδύναμα εμβόλια, καθώς και η ασφάλεια της συγχορήγησής του με άλλα εμβόλια ρουτίνας. Τέλος, επισημαίνονται τα πρακτικά πλεονεκτήματα του πλήρως υγρού σκευάσματος που δεν απαιτεί ανασύσταση.

Συμπεράσματα: Το εμβόλιο MenACWY-TT παρέχει ισχυρή, ευρεία και μακροχρόνια ανοσολογική προστασία έναντι των οροομάδων A, C, W και Y, διαθέτει επίσημη ένδειξη ανωτερότητας στην οροομάδα C στην περίληψη χαρακτηριστικών προϊόντος (SmPC) για τα νήπια και ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο σφαλμάτων χειρισμού στην καθημερινή παιδιατρική πράξη.

Λέξεις-κλειδιά: διεισδυτική μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος, μηνιγγίτιδα, neisseria meningitidis, εμβόλιο menacwy, menquadfi, συζευγμένο εμβόλιο, τετανικό τοξοειδές, παιδιατρικός εμβολιασμός

Κύρια σημεία

  • Η διεισδυτική μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος εξελίσσεται ραγδαία εντός 24 ωρών, ενώ περίπου 1 στα 5 περιστατικά (20%) αποχωρεί αρχικά από την πρωτοβάθμια φροντίδα με εσφαλμένη διάγνωση ιογενούς συνδρομής.
  • Παρά την έγκαιρη έναρξη θεραπείας, η θνητότητα ανέρχεται σε 8–15% (έως 40% σε μηνιγγιτιδοκοκκική σηψαιμία), ενώ 10–20% των επιζώντων εμφανίζει μόνιμες αναπηρίες (ακρωτηριασμούς, κώφωση, νευρολογικά ελλείμματα).
  • Οι ηλικιακές ομάδες υψηλότερου κινδύνου είναι τα βρέφη και νήπια <5 ετών (πρωτεύουσα κορυφή επίπτωσης) και οι έφηβοι/νεαροί ενήλικες 15–24 ετών (δευτερεύουσα κορυφή και κύρια δεξαμενή φορείας).
  • Το έτος 2024 καταγράφηκε σημαντική αύξηση των περιστατικών μηνιγγίτιδας στην Ελλάδα, με 14 κρούσματα κατά το πρώτο τρίμηνο και επιδημική έξαρση σε φοιτητές στην Πάτρα.
  • Το MenQuadfi (MenACWY-TT) αποτελεί το νεότερο συζευγμένο τετραδύναμο εμβόλιο με πρωτεΐνη-φορέα το τετανικό τοξοειδές (TT), εγκεκριμένο από την ηλικία των 12 μηνών και άνω.
  • Κλινικές μελέτες σε νήπια 12–23 μηνών κατέδειξαν στατιστικά σημαντική ανωτερότητα ανοσολογικής απόκρισης (τίτλοι αντισωμάτων hSBA) έναντι της οροομάδας C σε σύγκριση τόσο με το μονοδύναμο εμβόλιο MenC-TT όσο και με άλλα τετραδύναμα εμβόλια, εύρημα ενσωματωμένο στο SmPC του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA).
  • Το εμβόλιο έχει τεκμηριωμένη ασφάλεια και αποτελεσματικότητα κατά τη συγχορήγηση με όλα τα εμβόλια ρουτίνας βρεφών/νηπίων (DTaP-IPV-HB-Hib, PCV13, MMR-V) και εφήβων (Tdap-IPV, HPV4).
  • Είναι το μοναδικό πλήρως υγρό (ready-to-use) τετραδύναμο μηνιγγιτιδοκοκκικό εμβόλιο στην Ευρώπη, εξαλείφοντας πλήρως την ανάγκη ανασύστασης και τα σχετικά τεχνικά σφάλματα στο ιατρείο.

Εισαγωγή και παρουσίαση της ομιλήτριας Στο βίντεο από 00:04

Ο συντονιστής της διάλεξης, πρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής Δημήτριος Φούσκας, εισάγει το θέμα της πρόληψης της διεισδυτικής μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου (ΔΜΝ) και παρουσιάζει το νεότερο τετραδύναμο εμβόλιο MenQuadfi (MenACWY-TT) της εταιρείας Sanofi. Την ομιλία πραγματοποιεί η παιδίατρος Μαργαρίτα Μαρκούρη, Αναπληρώτρια Διευθύντρια της Β' Παιδιατρικής Κλινικής και Υπεύθυνη του Τμήματος Σπανίων Νοσημάτων του Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών, καθώς και Ταμίας του Διοικητικού Συμβουλίου της Ε.ΕΛ.ΠΑΙΔ.ΑΤΤ.

Η ομιλήτρια δηλώνει σύγκρουση συμφερόντων (λήψη τιμητικών αμοιβών για παρουσιάσεις από τις εταιρείες ΒΙΑΝΕΞ και GSK την τελευταία διετία, καθώς και για τη συγκεκριμένη διάλεξη από την εταιρεία ΒΙΑΝΕΞ). Υπογραμμίζει τον κομβικό ρόλο του παιδιάτρου της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ο οποίος αναλαμβάνει τη διαχείριση και την ευθύνη της εμβολιαστικής κάλυψης παιδιών, εφήβων αλλά και ολόκληρων οικογενειών.

Παθοφυσιολογία και επιδημιολογικά δεδομένα της διεισδυτικής μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου Στο βίντεο από 01:40

Ο μηνιγγιτιδόκοκκος (Neisseria meningitidis) είναι ένας αερόβιος, gram-αρνητικός διπλόκοκκος. Το βακτήριο αποικίζει αποκλειστικά τον ρινοφάρυγγα του ανθρώπου, ο οποίος αποτελεί τον μοναδικό φυσικό του ξενιστή. Τα στελέχη που διαθέτουν κάψα σχετίζονται άμεσα με τη διεισδυτικότητα και την πρόκληση σοβαρής συστηματικής νόσου.

Από τις 12 γνωστές οροομάδες του μηνιγγιτιδόκοκκου, οι έξι — A, B, C, W, X και Y — ευθύνονται για περισσότερο από το 95% των περιστατικών διεισδυτικής μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου παγκοσμίως.

Μηχανισμός μετάδοσης και ρινοφαρυγγική φορεία

Η μετάδοση πραγματοποιείται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω σταγονιδίων του αναπνευστικού ή άμεσης επαφής με εκκρίσεις του φάρυγγα (φιλί, βήχας, πτάρνισμα). Η μετάδοση ευνοείται σημαντικά από:

  • Τον συγχρωτισμό και τη στενή, παρατεταμένη επαφή.
  • Την παραμονή σε κλειστούς πληθυσμούς (φοιτητικές εστίες, στρατόπεδα, κέντρα μαζικής συγκέντρωσης).
  • Μαζικές μετακινήσεις προσκυνητών (π.χ. προσκύνημα Hajj).

Η έκθεση οδηγεί συχνά σε ασυμπτωματική ρινοφαρυγγική αποίκιση. Η φορεία είναι ιδιαίτερα συχνή στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες, οι οποίοι αποτελούν την κύρια δεξαμενή μετάδοσης του παθογόνου στην κοινότητα και στις πιο ευάλωτες ηλικιακές ομάδες.

Ηλικιακή κατανομή του κινδύνου

Σύμφωνα με τα επιδημιολογικά δεδομένα της Ελλάδας (μέση ετήσια επίπτωση ΔΜΝ ανά ηλικιακή ομάδα), καταγράφεται δικόρυφη κατανομή της νόσου:

  1. Πρωτεύουσα κορυφή: Βρέφη και μικρά παιδιά κάτω των 5 ετών (κυρίως ηλικίας 0–1 και 1–4 ετών), όπου η επίπτωση είναι η υψηλότερη λόγω της ανωριμότητας του ανοσοποιητικού συστήματος.
  2. Δευτερεύουσα κορυφή: Έφηβοι και νεαροί ενήλικες ηλικίας 15–24 ετών, ομάδα στην οποία παρατηρείται ταυτόχρονα το υψηλότερο ποσοστό φορείας και μετάδοσης.

Κλινική εικόνα, χρονική εξέλιξη και διαγνωστικές δυσκολίες Στο βίντεο από 03:34

Η διεισδυτική μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά ταχεία εξέλιξη, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές επιπλοκές ή θάνατο εντός 24 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων.

Χρονικό διάστημαΚλινική εικόναΔυσκολία εκτίμησης
4–12 ώρεςΜη ειδικά συμπτώματα: πυρετός, ευερεθιστότητα, ανορεξία, ναυτία, έμετοι, κεφαλαλγία, λήθαργος.Προσομοιάζει πλήρως με κοινές ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού.
12–15 ώρεςΧαρακτηριστικά συμπτώματα: αιμορραγικό/πετεχειώδες εξάνθημα, αυχενική δυσκαμψία, φωτοφοβία, άλγος κάτω άκρων.Εμφάνιση σημείων μηνιγγικού ερεθισμού και μηνιγγιτιδοκοκκαιμίας.
15–24 ώρεςΣοβαρές επιπλοκές: διαταραχές επιπέδου συνείδησης, σύγχυση, παραλήρημα, επιληπτικοί σπασμοί, σηπτικό σοκ, κώμα, θάνατος.Κεραυνοβόλος ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων.

Σύμφωνα με δημοσιευμένα κλινικά δεδομένα, 1 στα 5 περιστατικά (20%) που εξετάζεται στα πρώιμα στάδια στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας αποχωρεί με λανθασμένη διάγνωση κοινής ίωσης, γεγονός που καθυστερεί την έναρξη της σωτήριας αντιμικροβιακής αγωγής.

Θνητότητα και μακροχρόνιες επιπλοκές Στο βίντεο από 04:39

Η ΔΜΝ συνοδεύεται από υψηλά ποσοστά θνητότητας:

  • Ακόμη και υπό συνθήκες έγκαιρης διάγνωσης και κατάλληλης θεραπείας, η θνητότητα παραμένει στο 8–15%.
  • Σε περιπτώσεις κεραυνοβόλου μηνιγγιτιδοκοκκικής σηψαιμίας, η θνητότητα μπορεί να υπερβεί το 40%.
  • Χωρίς άμεση ιατρική παρέμβαση και αντιμικροβιακή αγωγή, η θνητότητα ξεπερνά το 50%.
  • Η οροομάδα W εμφανίζει ιδιαίτερη λοιμογόνο δύναμη, καταγράφοντας θνητότητα 12,9%, συγκριτικά με 8,9% της οροομάδας B.
  • Αυξημένη θνητότητα καταγράφεται επίσης στα άτομα τρίτης ηλικίας.

Επιπλοκές στους επιζώντες

Ποσοστό 10–20% των επιζώντων παρουσιάζει μόνιμες, σοβαρές αναπηρίες:

  • Σωματικές επιπλοκές: εκτεταμένες νεκρώσεις δέρματος και ιστών, ακρωτηριασμοί άκρων.
  • Νευρολογικές βλάβες: νευροαισθητήρια βαρηκοΐα ή πλήρης κώφωση, επιληψία, εγκεφαλική παράλυση.
  • Γνωστικές και συμπεριφορικές διαταραχές: μαθησιακές δυσκολίες, ψυχολογικά προβλήματα.
  • Συστηματικές βλάβες: χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.

Οι παραπάνω επιπτώσεις επιφέρουν τεράστιο ψυχολογικό και οικονομικό βάρος στον ασθενή, στην οικογένεια και στα συστήματα υγείας.

Παγκόσμια σύγκριση επίπτωσης και δεικτών θνητότητας Στο βίντεο από 06:02

Συγκρινόμενη με άλλα λοιμώδη νοσήματα:

  • Η μηνιγγίτιδα είναι περίπου 100 φορές σπανιότερη από τη γρίπη, αλλά ο δείκτης θνητότητάς της (case fatality rate – CFR) είναι 5 φορές μεγαλύτερος.
  • Παρουσιάζει επίπτωση παρόμοια με εκείνη της χολέρας, όμως η θνητότητά της είναι πολλαπλάσια υψηλότερη.

Η σχετικά χαμηλή απόλυτη συχνότητα εμφάνισης συχνά οδηγεί σε υποτίμηση του πραγματικού κινδύνου από τους επαγγελματίες υγείας και τους γονείς, παρά τη δραματική βαρύτητα της νόσου.

Επιδημιολογικές μεταβολές σε Ελλάδα και Ευρώπη Στο βίντεο από 07:04

Η επιδημιολογία του μηνιγγιτιδόκοκκου είναι δυναμική, απρόβλεπτη και συνεχώς μεταβαλλόμενη.

Επίδραση της πανδημίας COVID-19 στην Ελλάδα

Από την παρακολούθηση της επίπτωσης και του αριθμού κρουσμάτων ΔΜΝ στην Ελλάδα (2010–2023):

  • Την περίοδο 2010–2015 καταγράφονταν ετησίως 50–60 κρούσματα (επίπτωση 0,5–0,6 ανά 100.000 κατοίκους).
  • Ακολούθησε σταδιακή πτώση, ενώ κατά τη διάρκεια των μη φαρμακευτικών μέτρων προστασίας της πανδημίας COVID-19 (2020–2022) η επίπτωση μειώθηκε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα (4–5 κρούσματα ετησίως).
  • Το 2023 και ιδιαίτερα το 2024, μετά την πλήρη άρση των περιοριστικών μέτρων, παρατηρείται εκ νέου αύξηση των κρουσμάτων, ανάλογη με εκείνη που καταγράφηκε σε όλα τα μεταδιδόμενα αναπνευστικά νοσήματα.

Παγκόσμια και ευρωπαϊκή κατανομή οροομάδων

Η κατανομή των οροομάδων διαφοροποιείται γεωγραφικά και χρονικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επιδημική έξαρση της οροομάδας W στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2011–2013, η οποία στη συνέχεια επεκτάθηκε σε πολλές χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης.

Στη Νοτιοανατολική Ευρώπη:

  • Κυρίαρχη οροομάδα παραμένει διαχρονικά η Β.
  • Οι οροομάδες C, W και Y διατηρούν σταθερή παρουσία και ευθύνονται για σημαντικό ποσοστό κρουσμάτων.
  • Οι εθνικές εμβολιαστικές στρατηγικές διαφέρουν: ορισμένες χώρες συνιστούν το εμβόλιο MenACWY μόνο σε ομάδες υψηλού κινδύνου, άλλες το συστήνουν χωρίς καθολική αποζημίωση, ενώ χώρες όπως η Τσεχία και η Ελλάδα το έχουν εντάξει στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών (στην Ελλάδα για την εφηβική ηλικία).

Η επιδημιολογική κατάσταση στην Ελλάδα το 2024

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΟΔΥ έως τις 28 Μαρτίου 2024:

  • Εντοπίστηκαν 14 κρούσματα βακτηριακής μηνιγγίτιδας εντός των πρώτων τριών μηνών του 2024, όταν καθ' όλο το έτος 2023 είχαν καταγραφεί συνολικά 23 περιστατικά.
  • Καταγράφηκαν 3 κρούσματα μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου της ίδιας οροομάδας (Β) σε φοιτητές πανεπιστημιακών σχολών της Πάτρας κατά το διάστημα Ιανουαρίου – Μαρτίου 2024.
  • Με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, η ανίχνευση ≥3 κρουσμάτων της ίδιας οροομάδας στον ίδιο οργανισμό/κοινότητα εντός 3 μηνών πληροί τον ορισμό της επιδημικής έκρηξης (outbreak), κινητοποιώντας υγειονομικά μέτρα και χορήγηση χημειοπροφύλαξης.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν την ανάγκη συνεχούς επιδημιολογικής παρακολούθησης και διαμόρφωσης στοχευμένων στρατηγικών εμβολιασμού, οι οποίες οφείλουν να εστιάζουν στις δύο κύριες ηλικιακές ομάδες:

  1. Στα βρέφη και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας.
  2. Στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες.

Το τετραδύναμο εμβόλιο MenACWY-TT (MenQuadfi) Στο βίντεο από 12:02

Η ομιλήτρια παρουσίασε το εμβόλιο MenQuadfi της Sanofi (η ομιλία έγινε με τη στήριξη της εταιρείας ΒΙΑΝΕΞ). Το MenQuadfi αποτελεί το νεότερο τετραδύναμο συζευγμένο εμβόλιο έναντι των οροομάδων A, C, W και Y, αναπτυγμένο από τη Sanofi (κυκλοφορία στην Ευρώπη το 2020).

Ονοματολογία και σύσταση

Η εμπορική ονομασία του εμβολίου προκύπτει από τη σύνθεση των λέξεων: Men (Meningitis) + Quad (Quadrivalent / τετραδύναμο) + fi (Sanofi).

Κάθε δόση των 0,5 ml περιέχει:

  • Πολυσακχαρίτη Neisseria meningitidis οροομάδας A: 10 μg
  • Πολυσακχαρίτη Neisseria meningitidis οροομάδας C: 10 μg
  • Πολυσακχαρίτη Neisseria meningitidis οροομάδας Y: 10 μg
  • Πολυσακχαρίτη Neisseria meningitidis οροομάδας W: 10 μg
  • Πρωτεΐνη φορέα: Τετανικό τοξοειδές (TT), περίπου 55 μg

Το εμβόλιο διαθέτει ένδειξη για ενεργητική ανοσοποίηση ατόμων ηλικίας από 12 μηνών και άνω.

Καινοτόμος σχεδιασμός και τεχνολογία σύζευξης

Η εταιρεία Sanofi, με εμπειρία άνω των 45 ετών στην ανάπτυξη μηνιγγιτιδοκοκκικών εμβολίων (από τα πολυσακχαριδικά εμβόλια της δεκαετίας του 1970 έως το Menactra και το MenQuadfi), εφάρμοσε προηγμένη τεχνολογία:

  • Επιλογή του τετανικού τοξοειδούς (TT) ως πρωτεΐνης-φορέα: Εξασφαλίζει ισχυρή T-εξαρτώμενη ανοσολογική απόκριση, ιδίως σε μικρές ηλικίες.
  • Ισοδύναμη ποσότητα αντιγόνων: Περιέχει 10 μg ανά οροομάδα, παρέχοντας βέλτιστο αντιγονικό ερέθισμα.
  • Βελτιστοποίηση μήκους αλυσίδας πολυσακχαρίτη και τροποποίηση δομής: Προάγει τη βέλτιστη έκθεση των επιτόπων.
  • Απευθείας σύζευξη χωρίς διαχωριστική ουσία (linker-free chemistry): Αποτρέπει την παραγωγή μη ειδικών αντισωμάτων έναντι τεχνητών γεφυρών σύζευξης.

Κλινική αξιολόγηση και ανοσογονικότητα ανά ηλικιακή ομάδα Στο βίντεο από 13:10

Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια του MenACWY-TT αξιολογήθηκαν σε εκτεταμένο πρόγραμμα κλινικών μελετών φάσης ΙΙ και ΙΙΙ σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, με μελέτες άμεσης σύγκρισης (head-to-head) έναντι εγκεκριμένων εμβολίων αναφοράς.

1. Έφηβοι 10–17 ετών (μελέτη MET50)

Στη μελέτη φάσης ΙΙ MET50, το MenACWY-TT συγκρίθηκε με το τετραδύναμο συζευγμένο με CRM₁₉₇ εμβόλιο (MenACWY-CRM):

  • Ανοσογονικότητα: Αποδείχθηκε μη κατωτερότητα του MenACWY-TT έναντι του εμβολίου σύγκρισης ως προς τα ποσοστά οροαπόκρισης και οροπροστασίας (τίτλοι βακτηριοκτόνων αντισωμάτων ορού με ανθρώπινο συμπλήρωμα – hSBA ≥1:8), καθώς και ως προς τους γεωμετρικούς μέσους τίτλους (GMTs) και για τις 4 οροομάδες (A, C, W, Y).
  • Συγχορήγηση: Αξιολογήθηκε η συγχορήγηση του MenACWY-TT με το εμβόλιο διφθερίτιδας-τετάνου-ακυτταρικού κοκκύτη-πολιομυελίτιδας (Tdap-IPV) και το τετραδύναμο εμβόλιο έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV4).
    • Τα ποσοστά επαρκούς αντισωματικής απάντησης έναντι των αντιγόνων τετάνου, διφθερίτιδας και κοκκύτη ήταν συγκρίσιμα είτε το Tdap-IPV χορηγήθηκε μόνο του είτε σε συγχορήγηση με το MenACWY-TT.
    • Τα ποσοστά οροπροστασίας έναντι και των 4 οροτύπων HPV (6, 11, 16, 18) παρέμειναν >98% και στις δύο ομάδες.
    • Η ανοσογονικότητα του MenACWY-TT δεν επηρεάστηκε από τη συγχορήγηση.

2. Νήπια 12–23 μηνών (μελέτες MEQ00065 και MET51)

Στον πληθυσμό των νηπίων πραγματοποιήθηκαν δύο κρίσιμες μελέτες σύγκρισης:

Σύγκριση με μονοδύναμο MenC-TT (μελέτη MEQ00065)

Στη μελέτη MEQ00065 συγκρίθηκε η ανοσολογική απόκριση του MenACWY-TT έναντι του εγκεκριμένου μονοδύναμου εμβολίου MenC συζευγμένου με τετανικό τοξοειδές (MenC-TT / NeisVac-C):

  • Ως προς τα ποσοστά οροπροστασίας (hSBA ≥1:8) έναντι της οροομάδας C, επετεύχθη 100% προστασία και στα δύο σκέλη.
  • Ως προς τους γεωμετρικούς μέσους τίτλους (GMTs), το MenACWY-TT πέτυχε στατιστικά ανώτερους τίτλους έναντι της οροομάδας C (2143,0 έναντι 1624,0).
  • Τα δεδομένα αυτά οδήγησαν τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) στην έγκριση επικαιροποίησης της Περίληψης Χαρακτηριστικών Προϊόντος (SmPC), καθιστώντας το MenQuadfi το πρώτο και μοναδικό τετραδύναμο εμβόλιο MenACWY με αποδεδειγμένη ανώτερη ανοσολογική απόκριση έναντι της οροομάδας C σε σύγκριση με το μονοδύναμο εμβόλιο MenC στα νήπια.

Σύγκριση με άλλο τετραδύναμο εμβόλιο (μελέτη MET51)

Στη μελέτη MET51, που διεξήχθη σε χώρες της Ευρώπης (Γερμανία, Ισπανία, Φινλανδία, Ουγγαρία) σε νήπια 12–23 μηνών:

  • Το MenACWY-TT συγκρίθηκε με άλλο εγκεκριμένο τετραδύναμο εμβόλιο MenACWY.
  • Καταδείχθηκε μη κατωτερότητα και υψηλά ποσοστά οροπροστασίας για τις οροομάδες A, W και Y, καθώς και στατιστικά ανώτερη ανοσολογική απάντηση για την οροομάδα C.

3. Συγχορήγηση σε νήπια 12–23 μηνών (μελέτη MET57)

Στη μελέτη φάσης ΙΙΙ MET57 εξετάστηκε η ασφάλεια και ανοσογονικότητα της ταυτόχρονης χορήγησης του MenACWY-TT με τα εμβόλια του βασικού προγράμματος:

  • 13-δύναμο πνευμονιοκοκκικό συζευγμένο εμβόλιο (PCV13).
  • Εξαδύναμο εμβόλιο (DTaP-IPV-HB-Hib).
  • Τετραπλό εμβόλιο ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας-ανεμοβλογιάς (MMR-V).

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν υπάρχει καμία ανοσολογική παρεμβολή: τα ποσοστά προστασίας έναντι όλων των συγχορηγούμενων αντιγόνων παρέμειναν ανεπηρέαστα, διατηρώντας ταυτόχρονα πλήρη προστασία έναντι των οροομάδων A, C, W και Y.

4. Παιδιά 2–9 ετών (μελέτη MET35)

Στη μελέτη φάσης ΙΙ/ΙΙΙ MET35 σε παιδιά ηλικίας 2–9 ετών, το MenACWY-TT συγκρίθηκε με το MenACWY-CRM:

  • Αποδείχθηκε μη κατωτερότητα σε όλες τις οροομάδες.
  • Επιτεύχθηκαν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά οροαπόκρισης, με ιδιαίτερα έντονη υπεροχή στους τίτλους έναντι της οροομάδας C.

5. Ενήλικες και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας (μελέτες MET43 και MET49)

  • Ενήλικες 18–55 ετών (MET43): Το MenACWY-TT συγκρίθηκε με το τετραδύναμο εμβόλιο με φορέα διφθεριτιδική τοξίνη (MCV4-DT), αποδεικνύοντας μη κατωτερότητα και σημαντικά υψηλότερους GMTs έναντι των οροομάδων C, W και Y.
  • Άτομα ≥56 ετών (MET49): Επιβεβαιώθηκε η ισχυρή ανοσογονικότητα και το ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας και στους ηλικιωμένους.

Διάρκεια ανοσίας και ανοσολογική μνήμη Στο βίντεο από 19:07

Στις μελέτες MET59 και MEQ00066 αξιολογήθηκε η διατήρηση των αντισωμάτων και η ανοσολογική μνήμη:

  • Τα προστατευτικά επίπεδα αντισωμάτων hSBA διατηρούνται σε υψηλά ποσοστά για διάστημα 3 έως 7 ετών μετά τον αρχικό εμβολιασμό σε εφήβους και ενήλικες.
  • Η χορήγηση αναμνηστικής δόσης (booster) επάγει ταχεία και εντυπωσιακή αύξηση των τίτλων αντισωμάτων, επιβεβαιώνοντας τη δημιουργία ισχυρής ανοσολογικής μνήμης.

Φαρμακοτεχνικά χαρακτηριστικά: πλήρως υγρή μορφή έναντι ανασύστασης Στο βίντεο από 20:22

Το MenQuadfi είναι το μοναδικό διαθέσιμο πλήρως υγρό (ready-to-use) εμβόλιο MenACWY στην Ευρώπη:

  • Δεν απαιτεί ανασύσταση (διάλυση κόνεως με διαλύτη).
  • Διαθέτει διάρκεια ζωής 42 μηνών σε συνθήκες συντήρησης 2–8 °C.
  • Χορηγείται ως μία εφάπαξ δόση 0,5 ml ενδομυϊκά σε όλες τις ενδεδειγμένες ηλικίες.

Αποφυγή λαθών κατά την εμβολιαστική πράξη

Στην καθημερινή κλινική πράξη, τα εμβόλια που απαιτούν ανασύσταση συνοδεύονται από καταγεγραμμένο κίνδυνο σφαλμάτων:

  1. Μη πλήρης διάλυση της κόνεως.
  2. Εσφαλμένη χορήγηση μόνο του διαλύτη χωρίς την ανάμιξη του αντιγόνου.
  3. Επιμόλυνση αποστειρωμένων μερών (βελόνα, πώμα) λόγω πολλαπλών χειρισμών.
  4. Χρήση της ίδιας βελόνας για την ανασύσταση και την ένεση.
  5. Απώλεια ή διαρροή υγρού κατά τη μεταφορά.
  6. Στράβωμα ή άμβλυνση της βελόνας κατά τη διάτρηση του ελαστικού πώματος.

Οποιοδήποτε σφάλμα ανασύστασης μπορεί να υποβαθμίσει την ανοσογονικότητα ή να επηρεάσει την ασφάλεια του εμβολιασμού. Η έτοιμη υγρή μορφή εξαλείφει πλήρως αυτά τα στάδια, εξοικονομεί χρόνο στο ιατρείο και διασφαλίζει τη χορήγηση της ακριβούς δόσης.

Συγκεφαλαίωση των πλεονεκτημάτων του τετραδύναμου εμβολίου MenACWY-TT Στο βίντεο από 21:28

Η ανάπτυξη του MenQuadfi επαναπροσδιορίζει τη στρατηγική πρόληψης έναντι των οροομάδων A, C, W και Y της διεισδυτικής μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου (ΔΜΝ), συνδυάζοντας βελτιστοποιημένη ανοσογονικότητα χωρίς συμβιβασμούς στην ασφάλεια, τη συντήρηση ή την ευκολία χρήσης:

  1. Καινοτόμος σχεδιασμός: Εξατομικευμένη προσαρμογή του αριθμού των μορίων πολυσακχαρίτη ανά μόριο πρωτεΐνης-φορέα (τετανικό τοξοειδές) ξεχωριστά για καθεμία από τις 4 οροομάδες (A, C, W, Y).
  2. Υψηλή ανοσολογική απόκριση: Επίτευξη υψηλών τίτλων βακτηριοκτόνων αντισωμάτων έναντι και των τεσσάρων οροομάδων σε όλες τις βασικές ηλικιακές ομάδες που αξιολογήθηκαν κλινικά (νήπια, παιδιά, έφηβοι, ενήλικες και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας).
  3. Αποδεδειγμένη ανωτερότητα στην οροομάδα C: Αποτελεί το πρώτο και μοναδικό τετραδύναμο εμβόλιο συζευγμένο με τετανικό τοξοειδές που κατέδειξε στατιστικά ανώτερη ανοσολογική απόκριση έναντι της μηνιγγιτιδοκοκκικής οροομάδας C στα νήπια ηλικίας 12–23 μηνών, εύρημα το οποίο έχει ενσωματωθεί επίσημα στην Περίληψη Χαρακτηριστικών του Προϊόντος (SmPC) από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA).
  4. Πλήρως υγρή μορφή: Το μόνο συζευγμένο εμβόλιο MenACWY πλήρως υγρής μορφής που κυκλοφορεί στην ευρωπαϊκή αγορά, έτοιμο προς άμεση χρήση χωρίς ανάγκη ανάμειξης.
  5. Ευελιξία ένδειξης: Ενδείκνυται τόσο για πρωτογενή εμβολιασμό ως εφάπαξ δόση σε άτομα ηλικίας από 12 μηνών και άνω, όσο και ως αναμνηστική δόση (booster) σε άτομα που είχαν προηγουμένως εμβολιαστεί με άλλο συζευγμένο ή πολυσακχαριδικό εμβόλιο μηνιγγιτιδοκόκκου.

Συμπεράσματα για την κλινική πράξη

  • Έγκαιρη κλινική υποψία: Η διεισδυτική μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος δεν μπορεί να διαφοροδιαγνωστεί με ασφάλεια από κοινές ιογενείς λοιμώξεις στις πρώτες 4–12 ώρες. Απαιτείται υψηλός δείκτης υποψίας και σαφείς οδηγίες επανεκτίμησης προς τους γονείς.
  • Εμβολιασμός στις ηλικίες αιχμής: Η μέγιστη προστασία επιτυγχάνεται με εμβολιασμό των βρεφών/νηπίων (πρωτεύουσα κορυφή κινδύνου νόσησης) και των εφήβων (δευτερεύουσα κορυφή νόσησης και κύρια δεξαμενή φορείας).
  • Πλεονέκτημα στην οροομάδα C: Το MenQuadfi προσφέρει στατιστικά ανώτερους τίτλους αντισωμάτων έναντι της οροομάδας C στα νήπια σε σύγκριση με το μονοδύναμο MenC-TT, προσφέροντας παράλληλα κάλυψη έναντι των A, W και Y.
  • Ευελιξία συγχορήγησης: Το εμβόλιο μπορεί να συγχορηγηθεί με ασφάλεια κατά τις ίδιες επισκέψεις με όλα τα εμβόλια ρουτίνας των νηπίων (DTaP-IPV-HB-Hib, PCV13, MMR-V) και των εφήβων (Tdap-IPV, HPV).
  • Μείωση ιατρικών λαθών: Η πλήρως υγρή μορφή (χωρίς ανάγκη ανασύστασης) απλοποιεί τη διαδικασία εμβολιασμού στο ιατρείο, εκμηδενίζει τα τεχνικά σφάλματα προετοιμασίας και εξασφαλίζει την παροχή της σωστής δόσης αντιγόνου.

Ερωτήσεις και απαντήσεις

Ερώτηση παιδιάτρου από το κοινό [23:17]: Σε ποιες ηλικίες χορηγείται και αποζημιώνεται το εμβόλιο MenQuadfi σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών; Απάντηση: Στο ισχύον Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών της Ελλάδας, το εμβόλιο αποζημιώνεται στην εφηβική ηλικία. Ωστόσο, διαθέτει επίσημη έγκριση κυκλοφορίας από την ηλικία των 12 μηνών και άνω. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχει ήδη ενταχθεί στα εθνικά προγράμματα και αποζημιώνεται από τη βρεφική/νηπιακή ηλικία, κάτι που αναμένεται να αποτελέσει και τη μελλοντική τάση.

Ερώτηση παιδιάτρου από το κοινό [24:20]: Ποιο είναι το κόστος του εμβολίου στην αγορά; Απάντηση: Η λιανική τιμή του MenQuadfi είναι ελαφρώς υψηλότερη από τα άλλα δύο ανταγωνιστικά τετραδύναμα εμβόλια. Οι τιμές των φαρμάκων και εμβολίων στην Ελλάδα καθορίζονται βάσει του μέσου όρου των χαμηλότερων τιμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις ενδείξεις όπου το εμβόλιο είναι ενταγμένο στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών (έφηβοι), αποζημιώνεται πλήρως (100%) από τα ασφαλιστικά ταμεία, επομένως η διαφορά τιμής δεν επιβαρύνει άμεσα την οικογένεια.

Ερώτηση συντονιστή (Δ. Φούσκας) [25:20]: Έχοντας πλέον διαθέσιμα τρία τετραδύναμα εμβόλια MenACWY, ποιοι είναι οι βασικοί λόγοι επιλογής του MenQuadfi; Απάντηση: Οι κύριοι λόγοι επιλογής συνοψίζονται στα εξής:

  1. Ανωτερότητα έναντι της οροομάδας C: Είναι το μοναδικό τετραδύναμο εμβόλιο με κλινικά τεκμηριωμένη και εγκεκριμένη στο SmPC ανωτερότητα ανοσολογικής απόκρισης έναντι της οροομάδας C στα νήπια, συγκρινόμενο με το μονοδύναμο MenC-TT.
  2. Ισχυρή ανοσογονικότητα: Εξασφαλίζει υψηλούς τίτλους βακτηριοκτόνων αντισωμάτων έναντι και των τεσσάρων οροομάδων (A, C, W, Y) σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, χωρίς υστέρηση έναντι των ανταγωνιστών.
  3. Πλήρως υγρή μορφή (χωρίς ανασύσταση): Προσφέρει μέγιστη ευκολία, ταχύτητα και ασφάλεια στην καθημερινή πράξη, αποκλείοντας τα λάθη διάλυσης, επιμόλυνσης ή απώλειας δόσης.

(Σημείωση: Σχολιάστηκαν χιουμοριστικά από την ομιλήτρια και το κοινό δύο σημεία πρακτικής εξοικείωσης: η απομνημόνευση του ονόματος «Men-Quad-fi» και το άνοιγμα του κουτιού συσκευασίας).

Πηγές

  • Thompson MJ, Ninis N, Perera R, et al. Clinical recognition of meningococcal disease in children and adolescents. Lancet 2006; 367(9508):397–403 — [03:34].
  • Pelton SI. The global evolution of meningococcal epidemiology following the introduction of meningococcal vaccines. J Adolesc Health 2016 — [06:02].
  • Στοιχεία επιδημιολογικής επιτήρησης μηνιγγίτιδας στην Ελλάδα (2010–2023), Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) — [07:04, 09:33, 10:21].
  • Invasive meningococcal disease in South-Eastern European countries: do we need to revise vaccination strategies? Hum Vaccin Immunother 2024 (διαφάνεια της ομιλίας) — [08:00].
  • Μελέτη MET57: συγχορήγηση MenACWY-TT με PCV13, DTaP-IPV-HB-Hib και MMR-V σε νήπια 12–23 μηνών — [17:11].
  • Μελέτη φάσης ΙΙ MET50: Ανοσογονικότητα και συγχορήγηση MenACWY-TT με Tdap-IPV και HPV4 σε εφήβους 10–17 ετών — [13:25].
  • Μελέτη MEQ00065: Σύγκριση ανοσολογικής απόκρισης MenACWY-TT έναντι MenC-TT σε νήπια 12–23 μηνών — [15:27].
  • Μελέτη MET51: ανοσογονικότητα και ασφάλεια MenACWY-TT έναντι άλλου τετραδύναμου εμβολίου σε νήπια 12–23 μηνών — [16:34].
  • Μελέτη MET35: Αξιολόγηση MenACWY-TT σε παιδιά 2–9 ετών — [18:24].
  • Μελέτες MET43 & MET49: Αξιολόγηση MenACWY-TT σε ενήλικες 18–55 ετών και ≥56 ετών — [18:51, 19:03].
  • Μελέτες MET59 & MEQ00066: Διατήρηση αντισωμάτων hSBA και ανοσολογική μνήμη έως 7 έτη — [19:07, 19:18].
  • Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA): Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος MenQuadfi (SmPC) — [12:02, 16:21].

Ομιλητής

Μαργαρίτα Μαρκούρη

Παιδίατρος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια Β' Παιδιατρικής Κλινικής, Υπεύθυνη Τμήματος Σπανίων Νοσημάτων Παιδιατρικού Κέντρου Αθηνών, Ταμίας Ε.ΕΛ.ΠΑΙΔ.ΑΤΤ.

3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πρωτοβάθμιας Παιδιατρικής Φροντίδας, Οίτυλο Λακωνίας · 27–30 Ιουνίου 2024

Το κείμενο αποδίδει σε γραπτό λόγο την ομιλία «Μαρκούρη Μαργαρίτα – Βελτιώνοντας τον Παιδιατρικό Εμβολιασμό Έναντι της Μηνιγγίτιδας ACWY» (Μαργαρίτα Μαρκούρη, 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πρωτοβάθμιας Παιδιατρικής Φροντίδας, Οίτυλο Λακωνίας, 27–30 Ιουνίου 2024). Απόδοση με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και επιμέλεια της Ένωσης. Ισχύει για την περίοδο της ομιλίας· για τις τρέχουσες οδηγίες συμβουλευτείτε τις πηγές. Πώς γράφουμε

Ένωση Παιδιάτρων Αττικής

Ένωση Παιδιάτρων Αττικής

Όλα τα άρθρα: 827