Φούσκας Δ. – Παιδίατρος – Διάφορα Φλέγοντα Θέματα για Γονείς και Παιδιάτρους

Εισαγωγή Στο βίντεο από 00:00

Στην καθημερινή άσκηση της πρωτοβάθμιας παιδιατρικής φροντίδας, η τακτική παρακολούθηση της διεθνούς βιβλιογραφίας προσφέρει πληθώρα νέων ευρημάτων. Μέσα από μια συνθετική παρουσίαση επιλεγμένων πρόσφατων μελετών, αναδεικνύονται κλινικά συμπεράσματα και προβληματισμοί που άπτονται άμεσα των καθημερινών ερωτημάτων των παιδιάτρων και των οικογενειών.

Εμβόλιο έρπητα ζωστήρα και κίνδυνος εμφάνισης άνοιας Στο βίντεο από 00:45

Παρότι το θέμα δεν αφορά άμεσα τον παιδιατρικό πληθυσμό, σχετίζεται άμεσα με τον οικογενειακό περίγυρο και άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών.

Σε μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature και ανασκοπήθηκε στο JAMA (2025; 333(21):1856), εξετάστηκαν 282.000 ηλικιωμένα άτομα στην Ουαλία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:

• Οι ανοσολογικές επιδράσεις του ζώντος εξασθενημένου εμβολίου κατά του ιού του έρπητα ζωστήρα ενδέχεται να μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας.
• Μηχανισμός δράσης: είτε μέσω μείωσης της επαναδραστηριοποίησης του ιού της ανεμοβλογιάς/έρπητα ζωστήρα είτε μέσω συνολικής διέγερσης και βελτίωσης της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Τα δεδομένα κατέδειξαν ότι τα άτομα που εμβολιάστηκαν είχαν 20% λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης άνοιας στα επόμενα 7 χρόνια συγκριτικά με όσους δεν είχαν λάβει το εμβόλιο.

Χρήση κοινωνικών δικτύων και καταθλιπτικά συμπτώματα στην πρώιμη εφηβεία Στο βίντεο από 02:20

Μελέτη δημοσιευμένη στο περιοδικό JAMA Network Open (2025; 8(5):e2511704) διερεύνησε τη σχέση της χρήσης οθονών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ) με την ψυχική υγεία παιδιών στην πρώιμη εφηβεία (ηλικίες 9–12 ετών).

Τα κύρια συμπεράσματα περιλαμβάνουν:

• Ο αυξημένος χρόνος ενασχόλησης με τα ΜΚΔ στην πρώιμη εφηβική ηλικία συμβάλλει στην προοδευτική επιδείνωση και αύξηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων με την πάροδο του χρόνου.
• Επισημαίνεται η ανάγκη παροχής προληπτικής καθοδήγησης από τους κλινικούς παιδιάτρους προς τους εφήβους και τους γονείς τους σχετικά με την ορθολογική και περιορισμένη χρήση των ψηφιακών δικτύων.
• Η γονεϊκή στάση και η προσωπική χρήση οθονών από τους ίδιους τους γονείς αποτελεί πρότυπο προς μίμηση για τα παιδιά.

Σύνδρομο PFAPA και ανταπόκριση στην αμυγδαλεκτομή Στο βίντεο από 03:20

Το σύνδρομο PFAPA (περιοδικός πυρετός, αφθώδης στοματίτιδα, φαρυγγίτιδα και τραχηλική λεμφαδενίτιδα) αποτελεί το συχνότερο σύνδρομο περιοδικού πυρετού της παιδικής ηλικίας.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Journal of Pediatrics (2025; 278: 114424):

• Η διάγνωση παραμένει κλινική και βασίζεται στο ιστορικό τουλάχιστον 6 μηνών με τυπικά επεισόδια περιοδικού πυρετού και απουσία σημείων υποτροπιάζουσας λοίμωξης, χωρίς να υπάρχουν ειδικές επιβεβαιωτικές εργαστηριακές ή γενετικές εξετάσεις.
• Οι επιλογές συντηρητικής διαχείρισης περιλαμβάνουν:
  • Εφάπαξ χορήγηση κορτικοστεροειδών για την ταχεία διακοπή της κρίσης του πυρετού (η οποία ωστόσο συχνά επιβραχύνει το μεσοδιάστημα μεταξύ των κρίσεων),
  • Καθημερινή προφύλαξη με κολχικίνη (colchicine),
  • Ανταγωνιστές των υποδοχέων ισταμίνης Η₂ (όπως η σιμετιδίνη [cimetidine]).
• Σε σχέση με τη χειρουργική αντιμετώπιση, η μελέτη έδειξε ότι τα συμπτώματα του συνδρόμου υποχώρησαν πλήρως ή κατέστησαν σαφώς ηπιότερα μετά από αμυγδαλεκτομή στους περισσότερους ασθενείς, αν και όχι στο σύνολο αυτών. Η αμυγδαλεκτομή μπορεί να επιταχύνει την οριστική ανακούφιση του παιδιού από την ταλαιπωρία των υποτροπών.

Κατανάλωση αλκοόλ από νεαρούς ενήλικες και γαστρεντερικές παθήσεις Στο βίντεο από 05:18

Αναδρομική μελέτη στις ΗΠΑ, δημοσιευμένη στο JAMA Network Open (2025; 8(2):e2461990), αξιολόγησε τη συσχέτιση της πρώιμης χρήσης αλκοόλ με σοβαρές παθήσεις του πεπτικού συστήματος.

Παράμετρος	Ευρήματα μελέτης
Συχνότητα διαταραχής χρήσης	750.000 έφηβοι στις ΗΠΑ πάσχουν από διαταραχή χρήσης αλκοόλ
Επιδημιολογία υπερβολικής κατανάλωσης	8,6% στις ηλικίες 12–20 ετών και 28% στις ηλικίες 18–25 ετών ανέφεραν επεισόδια υπερβολικής δόσης αλκοόλ τον τελευταίο μήνα
Δείγμα αναδρομικής ανάλυσης	600 εκατομμύρια εξιτήρια νοσοκομείων κατά το διάστημα 1988–2004
Συσχέτιση δόσης-απόκρισης	Άμεση συσχέτιση κατανάλωσης αλκοόλ με αυξημένη επίπτωση οξείας παγκρεατίτιδας και ηπατικής νόσου
Ευρήματα ανά φύλο	Υπεροχή στους άνδρες, αλλά καταγράφηκε σημαντική ετήσια αύξηση επιπλοκών τα τελευταία έτη και στις γυναίκες

Οι παιδίατροι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και τον έγκαιρο εντοπισμό της επικίνδυνης αυτής συνήθειας. Υπενθυμίζονται οι αυστηρές συστάσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής (AAP) για πλήρη απαγόρευση κατανάλωσης αλκοόλ κάτω των 12 ετών και αυστηρό έλεγχο στις μεγαλύτερες ηλικίες, μέτρο που εναρμονίζεται με τις νομοθετικές πρωτοβουλίες για αυστηροποίηση των ποινών διάθεσης αλκοόλ σε ανηλίκους.

Μακροχρόνια συμπτώματα COVID-19 σε μικρά παιδιά Στο βίντεο από 08:44

Μελέτη ερευνητών υπό τη Rachel Gross από την Ιατρική Σχολή Grossman του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (NYU), που δημοσιεύθηκε στο JAMA Pediatrics (Μάιος 2025), κατέγραψε τα παρατεινόμενα συμπτώματα long COVID στις μικρές παιδιατρικές ηλικίες.

Κλινική εικόνα ανά ηλικιακή ομάδα

1. Βρέφη και μικρά παιδιά (νήπια):
   • Μειωμένη όρεξη
   • Δυσκολία στον ύπνο
   • Υγρός βήχας
   • Ξηρός βήχας
   • Ρινική συμφόρηση («βουλωμένη μύτη»)

1. Παιδιά προσχολικής ηλικίας:
   • Κόπωση
   • Υπνηλία
   • Χαμηλά επίπεδα ενέργειας
   • Ξηρός βήχας

Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο εμβολιασμός αποτελεί το μοναδικό διαθέσιμο εργαλείο πρωτογενούς πρόληψης του long COVID στα παιδιά. Παράλληλα, σχολιάστηκε η επικαιρότητα γύρω από τις δημόσιες τοποθετήσεις στις ΗΠΑ (όπως του Υπουργού Υγείας Robert F. Kennedy Jr.) και οι συζητήσεις αναφορικά με τη θέση του εμβολίου COVID-19 στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών, σημειώνοντας ότι στην Ευρώπη και στην Ελλάδα η σύσταση εμβολιασμού περιορίζεται πλέον αποκλειστικά σε παιδιά υψηλού κινδύνου με σοβαρά υποκείμενα νοσήματα.

Απόφραξη από μηκώνιο σε πρόωρα βρέφη Στο βίντεο από 12:10

Αναδρομική μελέτη στο περιοδικό JAMA Network Open (2025; 8(2):e2459557) περιέγραψε την επιδημιολογία της απόφραξης από μηκώνιο στα νεογνά.

• Στα τελειόμηνα νεογνά: Η απόφραξη ή ο ειλεός από μηκώνιο θέτει άμεσα την ένδειξη διερεύνησης για κυστική ίνωση (cystic fibrosis) ή νόσο του Hirschsprung.
• Στα πρόωρα νεογνά: Αντίθετα, η απόφραξη από μηκώνιο σχετίζεται κατά κανόνα με την ανατομική και λειτουργική εντερική ανωριμότητα και τη βραδεία κινητικότητα του εντέρου, χωρίς να συνοδεύεται απαραίτητα από κυστική ίνωση.

Πρώιμη επαφή με σκύλο και ατοπική δερματίτιδα Στο βίντεο από 13:07

Μελέτη στο περιοδικό Allergy (2025) εξέτασε την αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών εκθέσεων και γενετικής προδιάθεσης στην εμφάνιση της ατοπικής δερματίτιδας (ΑΔ).

• Εντοπίστηκε μια συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή που επηρεάζει την έκφραση του υποδοχέα της ιντερλευκίνης-7 (IL-7) στα κύτταρα του δέρματος.
• Η πρώιμη έκθεση σε σκύλο τροποποιεί τη γενετική επίδραση αυτής της παραλλαγής, καταστέλλοντας τη φλεγμονή του δέρματος και παρέχοντας προστασία έναντι της ανάπτυξης ατοπικής δερματίτιδας.
• Συνιστάται να μην απομακρύνονται τα κατοικίδια ζώα από το σπίτι κατά τη γέννηση του βρέφους, καθώς προσφέρουν πολλαπλά ανοσολογικά και ψυχοκοινωνικά οφέλη.

Μητρική παχυσαρκία και νοσοκομειακές εισαγωγές παιδιών λόγω λοιμώξεων Στο βίντεο από 14:13

Μελέτη στο περιοδικό BMJ Medicine (2025) εξέτασε τη συσχέτιση του βάρους της μητέρας με την ευαλωτότητα του παιδιού σε σοβαρές λοιμώξεις.

Παθοφυσιολογικός μηχανισμός

• Η παχυσαρκία συνιστά κατάσταση συστηματικής χρόνιας φλεγμονής.
• Προκαλεί διαταραγμένη απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Επιφέρει αλλαγές στη γονιδιακή έκφραση και δυσμενείς μεταβολές στο εντερικό μικροβίωμα της μητέρας.
• Μέσω αυτών των οδών επηρεάζεται μακροπρόθεσμα η μελλοντική υγεία του αναπτυσσόμενου εμβρύου.

Περιορισμοί και συστάσεις

Παρά τα ευρήματα, σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη παρατηρητική μελέτη (διενεργηθείσα σε δείγμα 10.000 ατόμων στο Λονδίνο, συμπεριλαμβανομένων 4.000 ατόμων πακιστανικής καταγωγής) εμφάνισε αδυναμία πλήρους τεκμηρίωσης σχέσης αιτίας και αποτελέσματος, καθώς δεν συνυπολογίστηκαν όλοι οι συγχυτικοί παράγοντες (όπως ο τρόπος διαβίωσης, ο μετέπειτα δείκτης μάζας σώματος του ίδιου του παιδιού και ο μητρικός θηλασμός). Τονίζεται, ωστόσο, η αναγκαιότητα επίτευξης και διατήρησης υγιούς σωματικού βάρους από τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας με υποστήριξη από τους επαγγελματίες υγείας και εκστρατείες δημόσιας υγείας.

Διαταραχές ύπνου και ψυχοσυναισθηματικές διαταραχές στην προσχολική ηλικία Στο βίντεο από 16:24

Δημοσίευση στο JAMA Network Open (2023; 6(12):e2347623) ανέδειξε ότι:

• Στην παιδική ηλικία, οι διαταραχές ύπνου και τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν καταστάσεις συννοσηρότητας με αμφίδρομη συσχέτιση.
• Παρότι ο βαθμός συσχέτισης δεν έχει ακόμη ποσοτικοποιηθεί επακριβώς, ο έλεγχος ρουτίνας για τις συνήθειες ύπνου και η έγκαιρη παρέμβαση ωφελούν ουσιαστικά την ψυχοκινητική ευημερία του παιδιού.
• Η θέσπιση σταθερής ρουτίνας κατάκλισης και η εξασφάλιση ήρεμου περιβάλλοντος προάγουν τη συνολική σχολική και κοινωνική προσαρμογή.

Βρογχιολίτιδα και μονοκλωνικά αντισώματα Στο βίντεο από 17:30

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet Regional Health:

• Η χορήγηση μονοκλωνικών αντισωμάτων μακράς δράσης, όπως η νιρσεβιμάμπη (nirsevimab), έναντι του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV) επέφερε θεαματικά αποτελέσματα στην Ευρώπη.
• Μία και μόνη δόση του αντισώματος μείωσε στο ήμισυ (κατά 50%) τις εισαγωγές και νοσηλείες για βρογχιολίτιδα σε βρέφη ηλικίας κάτω των 6 μηνών.

Γονεϊκή εμπλοκή και ποιότητα ύπνου στην προεφηβεία Στο βίντεο από 18:02

Στην ετήσια επιστημονική συνάντηση SLEEP 2025 ανακοινώθηκαν δεδομένα σχετικά με τη συμβολή της οικογένειας στον ύπνο των προεφήβων:

• Οι ισχυρές οικογενειακές σχέσεις και ο υψηλός βαθμός ουσιαστικής γονεϊκής εμπλοκής συνδέονται με επαρκή διάρκεια και καλύτερη ποιότητα ύπνου στα παιδιά προεφηβικής ηλικίας.
• Όταν οι γονείς αναφέρουν προβλήματα στον ύπνο του παιδιού, οι ενδοοικογενειακές σχέσεις αποτελούν πρωταρχικό πεδίο διερεύνησης και πιθανό στόχο συμπεριφορικών παρεμβάσεων.

Επίπεδα μολύβδου στο αίμα και σχολική επίδοση Στο βίντεο από 19:05

Μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, δημοσιευμένη στο JAMA Network Open (2025), εξέτασε 305.256 παιδιά για να εκτιμήσει την επίδραση της έκθεσης σε μόλυβδο:

• Αξιολογήθηκε η μεταβολή ανά 1 μονάδα στα επίπεδα μολύβδου στο αίμα κατά την πρώιμη παιδική ηλικία (συγκρίνοντας επίπεδα <3,5 μg/dL έναντι >3,5 μg/dL).
• Διαπιστώθηκε ότι ακόμη και η αύξηση κατά 1 μονάδα στα επίπεδα μολύβδου συσχετίζεται στατιστικά σημαντικά με χειρότερη ακαδημαϊκή επίδοση σε όλες τις βαθμίδες του σχολείου.

Βιοδείκτες δερματικού φραγμού και πρόβλεψη ατοπικής δερματίτιδας Στο βίντεο από 19:50

Σε πρόσφατη δημοσίευση παρουσιάστηκαν πρωτοποριακά ευρήματα για την παθογένεια της ατοπικής δερματίτιδας:

• Πρώιμες αλλοιώσεις στον δερματικό φραγμό των παρειών κατά τη βρεφική ηλικία μπορούν να προβλέψουν την εμφάνιση ατοπικής δερματίτιδας πολύ πριν εκδηλωθούν τα τυπικά κλινικά συμπτώματα.
• Οι βάσεις για την ανάπτυξη της νόσου τίθενται ήδη από τον 1ο μήνα της ζωής, ενώ η ωρίμανση του φραγμού επηρεάζεται από μητρικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες κατά την κύηση.
• Η ανίχνευση βιοδεικτών σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου επιτρέπει τον σχεδιασμό στοχευμένων στρατηγικών πρόληψης και προστασίας του δερματικού φραγμού πριν από την έναρξη της φλεγμονής.

Εξελίξεις στη δημόσια υγεία των ΗΠΑ και η συμβουλευτική επιτροπή εμβολιασμών Στο βίντεο από 20:53

Ολοκληρώνοντας τη σύνοψη των σύγχρονων βιβλιογραφικών δεδομένων, επισημαίνονται οι τρέχουσες εξελίξεις στον τομέα της δημόσιας υγείας στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τις εμβολιαστικές στρατηγικές και τη χάραξη υγειονομικής πολιτικής. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην πρόσφατη απόφαση της ηγεσίας του Υπουργείου Υγείας των ΗΠΑ (Department of Health and Human Services – HHS) για την αποπομπή όλων των επιστημόνων που στελέχωναν τη συμβουλευτική επιτροπή εμβολιασμών (Advisory Committee on Immunization Practices – ACIP), όργανο αντίστοιχο με την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών της Ελλάδας, με στόχο την αντικατάστασή τους. Το γεγονός αυτό δημιουργεί έντονο προβληματισμό στη διεθνή ιατρική κοινότητα όσον αφορά την επιστημονική τεκμηρίωση και τη διαχείριση των εμβολιαστικών προγραμμάτων στο εγγύς μέλλον.